Fietskettingen, seksueel geweld en stroomdraden tegen het volk

Zimbabwe De militaire ‘helden’ die ruim een jaar terug de gehate president Mugabe verjoegen, keren zich nu tegen het volk, dat betoogt tegen enorme prijsstijgingen. Het beloofde nieuwe Zimbabwe is ver weg.

Arrestanten en slachtoffers van geweld van leger en politie, na protesten tegen prijsverhogingen.
Arrestanten en slachtoffers van geweld van leger en politie, na protesten tegen prijsverhogingen. Foto’s Sven Torfinn, AFP, AP, Reuters

Hij wilde niets met protesten van doen hebben. Hij is het type er niet voor. Een jongen die zijn akkers net over de stadsgrenzen wil bebouwen . Een familieman, een ondernemer en een dromer. Dus sliep hij toen vorige week de grote steden in Zimbabwe ontploften, uit woede over de verdubbeling van benzineprijzen en de eerste berichten binnen kwamen van soldaten die van huis tot huis gingen om de onruststokers in de stad te straffen voor hun ongehoorzaamheid.

Hij vluchtte de bergen in en hield zich drie dagen schuil. Maar toen hij terugkeerde, vonden de soldaten hem alsnog. „Ze sloegen me met een zweep en met elektriciteitsdraden. Ze waren met zijn vijven. Als een soldaat moe werd van het slaan, dan wisselden ze elkaar af zodat een ander door kon gaan”, zegt hij terwijl hij zijn shirt om hoog trekt en zijn paars geworden striemen op zijn rug laat zien.

Zijn naam wil hij niet noemen. Wie praat met de pers, kan wraak verwachten. Toen een Brits televisiestation maandag beelden uitzond van het safehouse waar hij en 27 andere slachtoffers schuilden voor de golf van geweld die nu over Zimbabwe trekt, werd het huis binnengevallen. In het holst van de nacht werden ze weer weggesleept en naar het hoofdbureau van de politie in het centrum van de stad gebracht. Veel van de doktoren die ze behandelden, zijn ondergedoken of naar het buitenland gevlucht.

Ik zag jongens van nog geen twaalf die werden gemarteld

Anonieme jonge ondernemer

Behalve de zeurende wonden op en tussen zijn schouderbladen is dit zijn grootste pijn: het waren nota bene soldaten die hem zo mishandelden. De soldaten die in november 2017 nog de helden waren van het volk. De soldaten die toen met pantserwagens in de straten van de hoofdstad duidelijk maakten aan president Mugabe dat zijn 37 jaar durende heerschappij er op zat. „We waren blij dat ze Mugabe ten val hebben gebracht. Want niemand hield van hem. Maar het is een schande hoe ze 180 graden zijn omgedraaid. Van degenen die het volk hielpen, tot de vijand van het volk.”

Schrapen voor de laatste harde dollars

Niet alleen zijn degenen die Mugabe de macht uit handen namen hun beloften van een nieuw en voortvarend Zimbabwe niet nagekomen. De economie is er slechter aan toe dan ooit. De investeerders blijven weg, en het is schrapen voor de laatste harde Amerikaanse dollars. Het eigen monopoliegeld van Zimbabwe, de bond note, zou net zo veel waard moeten zijn als een Amerikaanse dollar. Maar dat dit een grove leugen was, bleek wel toen de regering vorige week genoodzaakt was de benzineprijzen te verdubbelen om de waardevermindering van de eigen munt te compenseren en de kilometers lange rijen bij benzinepompen zonder brandstof te bestrijden.

De erfgenamen van Mugabe passen precies dezelfde methoden toe te passen in tijden van paniek. „Systematisch geweld, misdaden tegen de menselijkheid”, durft dokter Frances Lovemore het zelfs te noemen, als ze even tijd heeft om te praten over wat zich nu in Zimbabwe afspeelt. Ze telde 12 doden, 360 zwaar gewonden en dat aantal loopt snel op. „De economische crisis heeft ze met de rug tegen de muur gezet. Ze kunnen geen kant meer op.”

Foto EPA
Foto Sven Torfinn

President Emmerson Mnangagwa dacht nog wat geld bij elkaar te kunnen schrapen in Rusland en de voormalige Sovjet-staten Azerbaidzjan en Kazachstan. Hij liet zich met een Boeing 787 Dreamliner naar Moskou vliegen om Poetin te laten zien dat hij niet zo maar een bedelaar was. Maar zelfs de staatspers zwijgt in alle talen over de oogst van zijn toer. Hij had nog naar het World Economic Forum in Davos gewild maar keerde maandag terug naar zijn getroebleerde vaderland.

Gewonden in opvanghuis

Sinds zijn terugkomst blijven de gewonden in dit opvanghuis gewoon binnen komen. Veel verwondingen onder voeten, waar de zenuwen samenkomen en de pijn het hevigst is. Veel verwondingen ook aan ruggenwervels van slachtoffers die zijn gedwongen op de grond te gaan liggen. De instrumenten die gebruikt worden: fietskettingen, elektriciteitsdraden en ook seksueel geweld. Ouders die ten over staan van hun kinderen worden afgeranseld. Jonge kinderen die ten overstaan van hun ouders worden afgeranseld. „Ik zag jongens van nog geen twaalf die werden gemarteld”, zegt de jonge ondernemer terwijl hij met zijn T-shirt zijn wonden weer bedekt. „Dat zou de toekomst van Zimbabwe moeten zijn, de bouwers van de toekomst. Die sla je toch niet in elkaar?”

„Het geweld was aanvankelijk willekeurig, tegen iedereen die werd als medeplichtig werd gezien aan de protesten”, vertelt een andere hulpverlener die niet met de naam in de krant wil . „Nu zijn politici en activisten doelwit geworden. Angst is het wapen om de onvrede onder de bevolking te stillen.”

Foto Tsvangirayi Mukwazhi/AP

Onduidelijk wie de regie heeft

Zelfs tien dagen nadat de eerste rellen uitbraken is nog altijd niet duidelijk wie precies de opdracht heeft gegeven tot deze harde hand. In afwezigheid van president Mnangagwa had vicepresident Constantino Chiwenga de regie over het dagelijks bestuur. Dat is dezelfde generaal die Mugabe in 2017 ten val bracht. In het weekend zwelden de geruchten aan dat Chiwenga een staatsgreep tegen zijn eigen president aan het bekokstoven was. Dat Mnangagwa wel naar huis moest, als hij nog president van dit land dacht te zijn.

Soldaten voerden verschillende, ogenschijnlijk tegenstrijdige commando’s uit. „We horen over soldaten die op het platteland mensen opdracht gaven om mee te doen aan de staking”, vertelt dokter Lovemore. Een andere hulpverlener vertelt over soldaten in uniform die andere soldaten in uniform ervan beschuldigden geen echte soldaten te zijn. Dus wie voert in dit Zimbabwe de regie: de president, de vicepresident, of toch nog de oude garde trouw aan Robert en Grace Mugabe, die door Mnangagwa en zijn generaals aan de kant werden gezet?

Het maakt de Zimbabweanen weinig meer uit. „Ik wil niets meer met politiek te maken. Ik wil leven. Overleven. Waarom sla je ondernemers in elkaar, de toekomst van je land”, vraagt de jonge ondernemer zich af, die in Harare wordt behandeld aan zijn wonden. De verkiezingen van afgelopen juli hadden de nieuwe machthebbers in Zimbabwe hun legitimiteit moeten geven die ze na de staatsgreep tegen Mugabe zo hard nodig hadden. Maar die hoop vermaalden ze zelf toen ze soldaten met scherp lieten schieten op demonstrerende oppositie-aanhangers. Nu de investeringen weg blijven is het gevecht gaande om de laatste harde buitenlandse valuta die nog in dit land in omloop zijn. Bij gebrek aan echte oplossingen voor deze crisis kan alleen grof geweld de groeiende onvrede ontevredenheid nog onderdrukken.

De namen van alle betrokkenen zijn bij de redactie bekend.
    • Bram Vermeulen