Amnesty: jaar van schaamte voor Iran

Massale arrestaties Ruim 7.000 dissidenten van zeer uiteenlopende aard lieten de Iraanse autoriteiten oppakken in 2018. Velen kregen lange celstraffen of geselingen. De aanhangers van de harde lijn doen zich gelden.

Iraanse demonstranten roepen op tot vrijlating van Iraanse gevangen bij een protest in Straatsburg.
Iraanse demonstranten roepen op tot vrijlating van Iraanse gevangen bij een protest in Straatsburg. Foto Patrick Seeger/EPA

Iran heeft vorig jaar in totaal meer dan 7.000 dissidenten opgepakt, uiteenlopend van activisten voor vrouwenrechten en vakbonden tot milieuactivisten, leden van religieuze en etnische minderheden, kritische journalisten, advocaten en tegenstanders van de doodstraf. Dit heeft mensenrechtenorganisatie Amnesty International donderdag bekend gemaakt. De organisatie sprak van arrestaties „op een onthutsende schaal” en van een „jaar van schaamte”.

Honderden opgepakte Iraniërs werden veroordeeld tot gevangenisstraffen of tot geselingen na processen van aanvechtbare kwaliteit. Negen van zulke politieke gevangenen stierven onder verdachte omstandigheden in de cel.

Ongeremder

Veel wijst er volgens analisten op dat de aanhangers van de harde lijn in Iran, die vanouds een sterke greep hebben op het justitiële apparaat, het afgelopen jaar ongeremder zijn gaan optreden tegen liberale elementen. De hardliners voelen dat ze de wind in de rug hebben dankzij de eenzijdige opzegging door president Trump van het nucleaire akkoord met Iran en de hardere sancties van de VS. Iran, betogen zij, kan het beste op zijn eigen kracht en zijn eigen fundamentalistische bestel vertrouwen. Respect voor ‘westerse waarden´ als mensenrechten past daarin niet.

Onder de arrestanten bevonden zich volgens Amnesty in 2018 ook 112 vrouwen. Velen van hen hadden geprotesteerd tegen het verplicht dragen van de hijab, de hoofddoek. Sommigen van hen hadden hun hoofddoek demonstratief afgenomen, aan een stok bevestigd en daarmee rondgezwaaid.

Campagne tegen doodstraf

Een van de vrouwen, Shaparak Shajarizadeh, kreeg hiervoor zelfs twintig jaar cel (waarvan 18 voorwaardelijk). Toen ze even op borgtocht werd vrijgelaten, nam ze de benen naar het buitenland. Haar advocaat, Nasrin Sotoudeh, werd in juni eveneens opgepakt in verband met het verdedigen van activisten tegen de hijab. Ze kreeg bovendien, zonder dat ze er zelf aanvankelijk van op de hoogte was gesteld, een celstraf van vijf jaar voor haar campagne tegen de doodstraf in Iran.

Ook mensen die hun ongenoegen in het openbaar uitten over de toenemende economische malaise, mede als gevolg van de Amerikaanse sancties, riskeerden arrestatie. In de zuidwestelijke provincie Ahvaz, waar veel arbeiders in de suikerrietsector werkzaam zijn, werden na protesten 467 mensen opgepakt, onder wie arbeiders, vrachtwagenchauffeurs en onderwijzers. Tientallen van hen kregen celstraffen of langdurige geselingen.

Na een lerarenprotest in Teheran tegen hun povere beloning werden eveneens 23 leraren aangehouden. Ook vele honderden mensen van religieuze en etnische minderheden werden opgepakt en veroordeeld. De journalist Mohammad Hossein Sodagar in de plaats Khoy, behorend tot de Azerische minderheid, werd bijvoorbeeld 74 keer met een gesel bewerkt, omdat hij ‘leugens’ zou hebben verspreid. Hij was een van de vijftig journalisten die het afgelopen jaar werden opgepakt. Ook werden er 171 christenen opgepakt en 95 Bahá’ïs.

Met scherp geschoten

Bij grootschalige demonstraties in januari en augustus aarzelden de autoriteiten niet met scherp te laten schieten. Daarbij kwamen zeker 26 mensen om het leven.

„Regeringen die in dialoog zijn met Iran moeten niet zwijgen, terwijl het net van repressie snel wijder wordt”, aldus Philip Luther, Midden-Oosten-specialist van Amnesty International in een persverklaring van de mensenrechtenorganisatie.