Waarom de wereld zich neerlegt bij Tshisekedi als president van Congo

Beëdiging nieuwe president Weinigen geloven in de rechtmatigheid van Tshisekedi’s overwinning – de fraude bij de stembusgang was ongekend. Maar de stabiliteit van Congo staat voorop.

Felix Tshisekedi, de winnaar van de Congolese presidentsverkiezingen.
Felix Tshisekedi, de winnaar van de Congolese presidentsverkiezingen. Foto Olivia Acland/Reuters

De Congolese lente blijft uit. „Er komt geen verandering na deze verkiezingen”, vertelt een inwoner van de Oost-Congolese stad Goma telefonisch. „Iedere Congolees weet dat Felix Tshisekedi niet heeft gewonnen, maar we leggen ons er nu bij neer. Ons lot is armoede. We kunnen ons geen demonstraties en stakingen permitteren als we willen overleven.”

De passie bij de verkiezingen en de woede over de van Martin Fayulu gestolen zege waren groot. Toch reageerden de Congolezen lauw op de bevestiging, afgelopen zondagmorgen door het hooggerechtshof van de ‘zege’ van Tshisekedi. Aanhangers van Tshisekedi reageerden niet met jubelende triomftochten. De oproep van Fayulu massaal de straat op te gaan om te protesteren tegen de „electorale coup” bleef onbeantwoord.

Lees ook de analyse van de verkiezingsuitslag: niet favoriet Martin Fayulu maar Felix Tshisekedi, dat lijkt het gevolg van een deal met Kabila

Ongekende fraude

Verkiezingen in Congo zijn vrijwel altijd gemanipuleerd. Maar de fraude bij de stembusgang eind vorig jaar was ongekend. „We organiseren geen verkiezingen om ze te verliezen. We kunnen altijd valsspelen”, schreef volgens Reuters een medewerker van de zittende president Joseph Kabila, toen bij het tellen van de stemmen Martin Fayulu ver voor bleek te liggen.

Toen Kabila’s kandidaat Emmanuel Shadary onverkoopbaar bleek bij het electoraat, sloot het presidentiële kamp een geheime deal met Tshisekedi. Onder de deal wordt Kabila bescherming beloofd voor zijn familie en zijn bezittingen en behouden zijn aanhangers controle over de financiën en het veiligheidsapparaat.

Zo wordt de 55-jaar oude Tshisekedi, die toch al niet bekend staat als een sterke leider, een vleugellamme president. In het parlement behaalde, volgens de officiële uitslag, de partijcoalitie van Kabila een grote meerderheid - en Tshisekedi kan geen premier van zijn eigen partij aanwijzen.

Militair adviseur

Daags na de verkiezingen lieten, volgens onderzoek van Reuters, invloedrijke militairen aan Kabila weten dat ze Tshisekedi niet vertrouwen als het ging om de verdediging van hun belangen. Ze werden gerustgesteld, waarna de volgende dag de ‘uitslag” werd bekendgemaakt. Tshisekedi heeft geen militair adviseur. Noch heeft hij contacten in de strijdkrachten. „Niemand in het leger zal naar Tshisekedi luisteren”, zegt een Congo-expert die om veiligheidsredenen anoniem moet blijven.

De eerste Afrikaanse staatshoofden hebben Tshisekedi gefeliciteerd. Hoewel vanuit Brussel zo’n gelukwens achterwege bleef, zegt de EU wel te gaan samenwerken met de nieuwe president. De in Congo zeer invloedrijke katholieke kerk die via haar 40.000 waarnemers op de verkiezingsdag de ware winnaar kent, lijkt de confrontatie eveneens uit de weg te willen gaan. Fridolin Ambongo, aartsbisschop van de hoofdstad Kinshasa, adviseerde Tshisekedi deze week in een milde verklaring het lijden van de bevolking niet te vergeten en zich te distantiëren van Kabila’s regeringswijze.

Democratische principes

Buurlanden en westerse staten verkiezen stabiliteit in Congo boven democratische principes. Op de iets langere termijn is die rust overigens niet verzekerd. „Zodra duidelijk wordt dat Kabila vanachter de schermen aan de macht blijft en Tshisekedi aan zijn leiband loopt, kan er alsnog een gewelddadige reactie van de bevolking volgen”, zegt de Congo-expert.

„Alle ogen zijn nu gericht op ontwikkelingen in de hoofdstad. Intussen broeit het in Oost-Congo. Er zijn berichten over grootschalige verplaatsing van regeringsmilitairen en burgerstrijders”, vertelt de Congo- expert. In dit grondstofrijke gedeelte van het land liet Kabila in samenwerking met president Paul Kagame van buurland Rwanda een netwerk ontstaan van milities die contacten onderhouden met politici en regeringsmilitairen. Tshisekedi ontbreekt het aan steun in die regio en hij zal moeilijk controle kunnen uitoefenen op dit complexe web van financiële en politieke netwerken. En dat geeft nieuwe kansen aan buurlanden om zich in Congo’s zaken te mengen.

    • Koert Lindijer