‘Geweld is spektakel, dat willen mensen vastleggen’

Geweldsfilmpjes Video’s van geweldpleging verschijnen vaker op sociale media. Omstanders filmen vooral vanwege de sensatie.

Het Penta College in Spijkenisse herkent een aantal leerlingen in de filmpjes van de mishandeling van Tommy (14). De jongens zijn direct geschorst.
Het Penta College in Spijkenisse herkent een aantal leerlingen in de filmpjes van de mishandeling van Tommy (14). De jongens zijn direct geschorst.

Het tellen van een tot tien gaat razendsnel, dan de vlakke hand tegen het achterhoofd, en nog een, en nog een. De woorden herhaalt de jongen voortdurend, haast als een mantra: „Beef met hem, beef met hem”, hem daarmee aansporend ‘beef’, het gevecht, aan te gaan. Ogenblikken later ligt het slachtoffer op de grond, wordt er door meerdere jongens op hem ingetrapt. Een handjevol omstanders kijkt toe. Na afloop komen de met bloed besmeurde witte sneakers nog even goed in beeld.

Een met een smartphone gemaakt filmpje van een zware mishandeling van een scholier in Spijkenisse werd de afgelopen dagen veel gedeeld op sociale media. De beelden wekken breed afschuw en verontwaardiging op.

Filmpjes van geweld door jongeren, op of rond scholen, verschijnen vaker op sociale media. Ze worden gemaakt door omstanders, maar soms ook door vrienden of medestanders van daders, zoals in dit geval. „Geweld is spektakel, dus dat willen mensen vastleggen”, zegt Don Weenink. De aan de Universiteit van Amsterdam verbonden socioloog doet onderzoek naar de dynamiek die ontstaat bij geweldsincidenten en bekijkt daarvoor onder meer grote hoeveelheden geweldsfilmpjes. Filmers, zegt Weenink, roepen soms dat ze bewijsmateriaal verzamelen. „Maar het merendeel is gefilmd omdat mensen het sensationeel vinden. Er zit een spanning in.”

Lees ook: ‘Als er beef is, wordt er gefilmd’

Weenink ziet op de beelden uit Spijkenisse duidelijk parallellen met andere incidenten waar geweld uit de hand loopt. „De eerste schopper raakt steeds geagiteerder, hij werkt op naar een ritme. Hij komt dan in een spreekwoordelijke geweldstunnel, waarin hij als het ware afgesloten van de omgeving raakt. Opvallend is ook de rol van de omstanders. Die de-escaleren hier niet, maar stimuleren de geweldplegers juist.” Dat het slachtoffer op de grond komt te liggen draagt daarna bij aan de escalatie. „Als iemand zo kwetsbaar wordt, werkt dat agressie in deze omstandigheden in de hand. Dat is het moment waarop men helemaal los gaat.”

Hoogleraar reclassering aan de Vrije Universiteit Peter van der Laan zegt geschrokken te zijn van de beelden. Van de meeste van dit soort geweldsincidenten wordt volgens hem geen aangifte gedaan. „Uit officiële cijfers blijkt dat geweld afneemt. Maar uit zelfrapportages waarin jongeren aangeven of ze ooit betrokken waren bij vechtpartijen, lijkt het tegenovergestelde.”

Geen voorstander van filmen

De politie kon deze week, onder meer op basis van de videobeelden, vijf verdachten aanhouden. Tegelijk benadrukt de politie geen voorstander te zijn van het filmen van incidenten, omdat ze schadelijk kunnen zijn voor slachtoffers of nabestaanden. In dit geval werkte het delen van de beelden ook een vorm van eigenrichting in de hand. Maandagavond werd het twitteraccount ‘Meldpunt laffe kopschoppers’ opgericht waarop herkenbare beelden van de geweldplegers gedeeld werden. Een van hen zette vervolgens zelf op Facebook zijn woonadres, „voor de mensen die het niet eens zijn met wat ik heb gedaan”. Niet veel later werd het weer offline gehaald, maar in de nacht van dinsdag op woensdag stond voor zijn huis politiebewaking. Volgens RTV Rijnmond is zijn familie ondergedoken.

Met medewerking van Sarah Abdel-Aal