Foute bedrijven aanpakken wordt makkelijker

Gedupeerden kunnen straks makkelijker bedrijven aanpakken nadat ze zijn opgelicht. Er is opvallende eensgezindheid over de wet.

Robin Utrecht/ HH
Robin Utrecht/ HH

De Apple Store bestond nog niet in Nederland, huizenprijzen daalden maand op maand en het land werd geregeerd door een gedoogkabinet. Eind 2011 nam de Tweede Kamer een motie van Sharon Dijksma (PvdA) aan die de regering oproept tot een wetswijzing zodat consumenten makkelijker gezamenlijk schade kunnen verhalen op bedrijven die hen bedonderd hebben. Het doel van de motie was een nieuwe wet per 1 januari 2013.

Het duurde iets langer. Woensdag debatteerde de Tweede Kamer over een nieuwe ‘Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie’. Als die wet - naar verwachting later dit jaar - wordt ingevoerd is het makkelijker voor gedupeerde consumenten (en bedrijven) om schade vergoed te krijgen.

Banken die woekerpolissen verkopen, de Staatsloterij die spelers jarenlang misleidt met valse winstkansen, Volkswagen dat auto’s verkoopt met sjoemelsoftware, Philips dat jarenlang deel is van een ‘beeldbuizenkartel’ waardoor tv’s duurder zijn.

Voorbeelden te over van bedrijven die grote groepen consumenten (en andere bedrijven) oplichten. Maar als het ‘foute’ bedrijf niet uit zichzelf een schadevergoeding wil betalen, is het als consument bijzonder moeilijk je recht te halen. Als gedupeerde moet je eerst naar de rechter om een ‘verklaring voor recht’ los te krijgen dat er fout gehandeld is. Vervolgens moet je met die verklaring een nieuwe rechtszaak voor een schadevergoeding starten.

„Consumenten missen een stok achter de deur”, zo vatte SP-Kamerlid Michiel van Nispen het woensdag samen. De nieuwe wet regelt dat er niet meer twee losse procedures gevoerd hoeven te worden en de rechter meteen een schadevergoeding kan opleggen. De verwachting is dat ‘foute’ bedrijven straks sneller met zo’n vergoeding zullen komen, mede door de dreiging van een makkelijke rechtsgang.

Kritiek

De wet zorgt voor nóg een belangrijk novum. De rechter wijst straks één exclusieve claimorganisatie aan die de procedure voert, ook al zijn er nog vijf claimclubs voor hetzelfde onrecht zijn opgericht. Hopend op een schikking zonder lange rechtszaak, zie je nu nog geregeld dat meerdere claimclubs worden opgericht - bijvoorbeeld inzake de Volkswagenfraude.

Lees ook: Kunnen consumenten straks de macht van Big Tech breken?

Met Van Nispen waren alle zeven partijen bij het debat lovend: van SP tot VVD. De wet heeft de afgelopen jaren een bijzonder lobbyproces doorlopen. Een juristengroep met onder meer beleggersclub VEB en advocaten van NautaDutilh en Allen&Overy kreeg belangrijke aanpassingen voor elkaar. De Kamer constateerde tevreden dat nu zowel consumentenorganisaties als bedrijvenlobbyclub VNO-NCW zich in de wet kunnen vinden.

Door de opvallende eensgezindheid klonk kritiek van buitenaf niet door. Zo pleitte hoogleraar en voormalig vice-voorzitter van de Hoge Raad Alfred Hammerstein er vanwege de complexiteit van massaschadeprocedures bijvoorbeeld voor die naar model van de Ondernemingskamer bij één instantie te beleggen. Advocaat Hans Dommerholt stuurde de Kamer kort voor het debat een noodkreet: de wet zou afwikkeling van massaschade „monopoliseren” en belangenorganisaties die eerder slechte schikkingen voor gedupeerden sloten - zoals de VEB - voorrang geven.

Die kritiek kwam niet op tafel. Minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) vatte de sfeer goed samen: „Er is lang gewerkt aan dit voorstel. Dit is iets waar iedereen zich goed bij voelt.”

    • Camil Driessen