Brussel: verkoop van EU-paspoorten aan rijken moet stoppen

‘Gouden visa’ De koehandel in Europese paspoorten voor rijke ondernemers ligt onder vuur. Malta, Cyprus en Bulgarije krijgen kritiek. Nederland verkoopt verblijfsvergunningen, maar krijgt amper klanten.

De Russische oligarch Oleg Deripaska, hier in het Kremlin, behoort tot de rijke buitenlanders die een Cypriotisch paspoort kochten.
De Russische oligarch Oleg Deripaska, hier in het Kremlin, behoort tot de rijke buitenlanders die een Cypriotisch paspoort kochten. Foto Sergei Karpukhin/Reuters

Het zijn niet altijd de fraaiste namen van wie bekend is dat ze de voorbije jaren voor veel geld een EU-paspoort hebben gekocht. Oleg Deripaska bijvoorbeeld, een steenrijke Russische oligarch en vertrouweling van president Poetin die op de Amerikaanse sanctielijst is beland. Of Carlos Pires Oliveira Dias, een Braziliaanse zakentycoon die in zijn moederland betrokken is bij een groot omkoopschandaal.

Aan het openen van de „gouden poort” voor dit type ondernemer moet een einde komen, zei eurocommissaris Vera Jourová (Justitie) woensdag in Brussel. „In de EU strijden we gezamenlijk tegen corruptie, witwassen en andere vormen van criminaliteit. Dan kunnen we ons deze zwakke plekken niet veroorloven”, zei Jourová.

De Europese Commissie neemt in een woensdag gepresenteerd rapport vooral Malta, Cyprus en Bulgarije op de korrel. Het zijn deze drie landen die buitenlandse investeerders de mogelijkheid bieden een paspoort te kopen, ook wel ‘gouden visa’ genoemd. Zo kocht Deripaska de Cypriotische nationaliteit. In ruil daarvoor vraagt het land een investering van minimaal twee miljoen euro in onder meer Cypriotische bedrijven. In Bulgarije is dat één miljoen euro en in Malta 800.000 euro. De investeerders hoeven niet in het land te gaan wonen.

Rijke criminelen

Jourová: „Het land verkoopt iets wat het zelf niet heeft; een burgerschap voor de hele EU. Daarom moeten ook andere landen invloed hebben op het toelatingsbeleid”.

De druk uit Brussel heeft direct effect. De Bulgaarse regering heeft aangekondigd te stoppen met de verkoop van paspoorten. Naar eigen zeggen omdat het te weinig opleverde,

De Commissie vreest dat de EU door de resterende constructies op Malta en Cyprus een toevluchtsoord wordt voor rijke criminelen die vervolging in eigen land willen ontlopen en hun bezittingen willen beschermen. Eenmaal in bezit van een EU-paspoort kunnen ze binnen Europa allerlei economische activiteiten ontplooien, stemmen bij verkiezingen en zelf verkozen worden. Voorafgaand aan het verlenen van de paspoorten wordt volgens Brussel onvoldoende gecontroleerd of de aanvragers niet in databases tegen criminaliteit en terrorisme voorkomen, zoals het Schengen Informatie Systeem.

Concrete voorbeelden worden in het rapport niet genoemd en Brussel zegt ook niet te weten hoeveel buitenlanders op deze manier het EU-burgerschap hebben verkregen. In Bulgarije ging het om enkele honderden paspoorten, maar Cyprus en Malta geven niet alle cijfers. Volgens eerder onderzoek van Transparency International en het Europees Parlement gaat het in totaal om duizenden paspoorten.

Malta

D66-Europarlementariër Sophie in ‘t Veld noemt de risico’s reëel. „Vooral Malta ontwikkelt zich in rap tempo tot een centrum van schimmige zaken. Van illegale gokpraktijken en witwassen tot illegale oliehandel. Je kunt met een Maltees paspoort de hele EU doorreizen, dus het is naïef te denken dat dit Nederland niet raakt”, aldus In ‘t Veld.

Ook veel andere lidstaten zijn niet heilig in dit opzicht. Het merendeel, waaronder Nederland, biedt buitenlandse investeerders de mogelijkheid een tijdelijke verblijfsvergunning te krijgen, vaak eveneens uitmondend in burgerschap. Bij de Nederlandse introductie hiervan, in 2013, sprak de SP van „klasseburgerschap”. Arme migranten worden uitgezet, terwijl hun rijke landgenoten een verblijfsvergunning kunnen kopen, zo redeneerden oppositiepartijen.

Den Haag rekende op enkele honderden ‘vermogende vreemdelingen’ per jaar. Het werd er welgeteld één. Een Zuid-Afrikaanse investeerder, kreeg tussen 1 oktober 2013 en 1 augustus 2015 een verblijfsvergunning. Hij investeerde minimaal 1,25 miljoen euro in het Nederlandse bedrijfsleven. In die periode werden negen andere aanvragen door de Immigratie- en Naturalisatiedienst afgewezen, onbekend is waarom.

Vervolgens maakte Nederland het systeem aantrekkelijker. Zo verviel de eis van een accountantsverklaring, die bedoeld is om te controleren of de herkomst van het geld bonafide is. Het mocht niet baten. Tussen 1 juli 2016 en april 2018 kwamen er volgens de IND minder dan tien aanvragen binnen en werden er geen verblijfsvergunningen toegekend. Logisch wellicht, als er via andere EU-landen direct een paspoort kan worden gekocht. Bovendien zijn verblijfsvergunningen in andere lidstaten voor aanzienlijk lagere investeringen te koop. Voor een verblijf in Ierland volstaat een investering van 500.000 euro, in Hongarije 250.000 euro.

Niet verbieden

Ondanks de harde woorden van de Europese Commissie hebben Malta en Cyprus weinig te vrezen. Brussel zou de verkoop van paspoorten wel willen verbieden, maar heeft daar de macht niet toe. „We kunnen het niet verbieden, maar we kunnen ook niet niets doen”, zei Dimitris Avramopoulos (Migratie) woensdag. De Commissie roept EU-landen op strenger te controleren aan wie het paspoorten en verblijfsvergunningen verstrekt en belooft „noodzakelijke actie” als EU-regels worden overtreden.

    • Wilmer Heck