Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Nu blijkt of in Rutte een staatsman huist

Nederlandse premiers gaan jaren mee maar vertrekken doorgaans roemloos. Ruttes drie voorgangers – Lubbers, Kok, Balkenende – waren politiek afgetakeld en electoraal uitgekleed toen ze het Torentje verlieten. En nu deze coalitie zichzelf voortdurend in de weg zit, rijst de vraag of dit voor Rutte wél goed kan aflopen. En hoe dan.

Zijn derde kabinet is altijd een benepen bedoening geweest. De VVD, de grootste, leverde een fors deel van haar programma in om de coalitie mogelijk te maken. De anderen bleven aarzelen. D66 wilde eigenlijk alleen als GroenLinks meedeed. De CU moet samenwerken met twee ideologische erfvijanden, D66 en VVD. Het CDA kijkt vanaf dag één met een schuin oog naar de volgende verkiezingen.

Dus het was voor deze fracties een gezwoeg eind vorig jaar in goede verstandhouding de totstandkoming van het ontwerp-klimaatakkoord te begeleiden. Vandaar het enorme chagrijn toen Dijkhoff (VVD) anderhalve week terug via De Telegraaf klaagde over coalitiepartners en zinspeelde op een coalitiebreuk.

Zaterdag kwam er rumoer bovenop: CDA en D66 die, tegen de wens van de VVD, soepeler willen omgaan met het kinderpardon. De CU die meteen wil stoppen met uitzettingen, iets wat de VVD duidelijk te ver gaat. Weer een onopgelost probleem op de stapel: wordt vervolgd.

Vrijdag wacht nog een ellendig dossier: uitvoering van het Urgenda-arrest van het Haagse gerechtshof, dat CO2-reductie van 25 procent in 2020 vergt. De verwachting is dat doorrekeningen nog dit jaar tot extra klimaatregelen nopen, bovenop dat zwaar beladen ontwerp-klimaatakkoord. En in maart, bij de Statenverkiezingen, verliest de coalitie vrijwel zeker haar meerderheid in de senaat.

Dus je kunt je allerlei scenario’s voorstellen waarin de coalitie verder in de problemen komt.

Zelfs in de VVD rommelt het. Naar klassiek VVD-gebruik maken oud-leiders Wiegel en Bolkestein het hun opvolger moeilijk door het ontwerp-klimaatakkoord publiekelijk te verwerpen. Ook in de VVD-Kamerfracties bestaat weerstand.

Het geheel creëert voor Rutte een uitgelezen moment om zich actief tegen het lot van zijn voorgangers te verzetten. Om, na acht jaar premierschap, te laten zien dat hij deze talmende coalitie alsnog tot eenheid en bezieling kan brengen, de samenwerking uittilt boven de conflictjes van alledag, en de somberaars beantwoordt met nationale pacificatie inzake het klimaat.

Een man die zich groter durft te maken dan zijn eigen partij, zijn eigen belangen, zijn eigen inzichten – een staatsman.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.

    • Tom-Jan Meeus