Maakt lijden mensen sterker? Mwâh.

Psychologie We dénken dat we geestelijk groeien na persoonlijk leed. Maar een grote gebeurtenis (leuk óf niet leuk) heeft eigenlijk weinig impact.

Een levensveranderende gebeurtenis heeft weinig invloed op onze persoonlijke groei.
Een levensveranderende gebeurtenis heeft weinig invloed op onze persoonlijke groei.

‘Was mich nicht umbringt, macht mich stärker’, schreef de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche (1844-1900) honderddertig jaar geleden en wereldwijd zeggen mensen het hem na, inmiddels meestal in het Engels. Maar drie Duitse psychologen trekken het aforisme van Nietzsche (uit diens boek Götzen-Dämmerung, 1889) nu in twijfel. Mensen herkennen graag het gevoel dat een traumatische gebeurtenis hen sterker maakt, maar is dat wel zo? Leidt lijden tot persoonlijke groei? De Duitse psychologen verzamelden al het onderzoek naar die vraag, een enorme klus, en concluderen dat we het antwoord niet weten. Ze beschrijven hun onderzoek in een artikel dat binnenkort verschijnt in Psychological Bulletin.

Het belangrijkste probleem is dat in het meeste onderzoek naar ‘posttraumatische groei’ simpelweg aan mensen is gevraagd of die zélf denken dat ze veranderd zijn, na bijvoorbeeld een ziekte, een natuurramp of een sterfgeval in de nabije omgeving. Het is natuurlijk fijn als ze denken dat ze daardoor gegroeid zijn of er iets van geleerd hebben. En dat denken ze, als je het hun vraagt, vaker wel dan niet.

Maar het is niet waarschijnlijk dat ze dat zelf accuraat kunnen vaststellen. Idealiter heeft onderzoek hiernaar een voormeting (hoe ging het met iemand vóór het trauma) en één of meer nametingen (hoe gaat het erna) om te kijken of er daadwerkelijk sprake is van groei op een bepaald punt, zoals spiritualiteit of relaties.

Naar zulk onderzoek gingen de Duitse psychologen op zoek. Daarnaast waren ze benieuwd of er ‘postextatische groei’ bestaat, bijvoorbeeld na het krijgen van een belangrijke baan, een kind of een partner.

Lees ook: Software vist de beste artikelen uit een bibliotheek van duizenden

Ze vonden 206.672 publicaties die ze allemaal moesten checken, wat zeven mensen ruim een jaar kostte. Veel publicaties vielen af omdat maar één meting was gedaan of omdat alleen was gevraagd of mensen zelf dachten ‘gegroeid’ te zijn. Er bleven 122 artikelen over. In de helft van de gevallen was geen voormeting gedaan, maar wel meerdere nametingen, zodat in elk geval kon worden gecheckt of daar groei in zat. Je kunt nu eenmaal moeilijk voorspellen wie iets heel moois of akeligs gaat meemaken. Meestal komen de onderzoekers er dus pas bij als zo’n life event al is gebeurd. Grote groepen mensen volgen in de hoop dat sommigen iets traumatisch of extatisch gaan meemaken is de ideale methode, maar vaak te duur en tijdrovend.

Eerst juist slechtere relaties

En wat kwam er uit een analyse van die 122 artikelen? Niet heel veel. Mensen zagen evenveel betekenis in hun leven voor en na grote gebeurtenissen (daar gingen 22 artikelen over) en ze waren ook even spiritueel (24 artikelen). Wel kregen ze wat meer zelfvertrouwen na grote positieve gebeurtenissen; na trauma’s leek het zelfvertrouwen juist te verminderen (61 artikelen). En na grote gebeurtenissen leken mensen eerst juist wat slechtere relaties te krijgen met anderen, maar na een paar jaar werden de relaties juist weer beter dan daarvoor (38 artikelen). Een deel van die laatste onderzoeken ging over mensen die een baby kregen; daar wordt in elk geval de eerste jaren de relatie met je partner slechter van, was al bekend.

Lees ook: Kinderen maken je niet gelukkig

Naar onderwerpen als zelfacceptatie, welbevinden of kracht waren zo weinig studies gedaan dat de Duitse psychologen er verder niets over konden zeggen. Sommige trauma’s zijn ook amper onderzocht: bij de 122 artikelen zat bijvoorbeeld geen enkele over verkrachting. En om het nog erger te maken: maar in één op de vijf artikelen was er een controlegroep. Als er al groei was, kunnen we dus niet zeggen of die wel aan de grote gebeurtenis valt toe te schrijven.