Protest bij Heineken Zuid-Afrika kost uitzendkrachten hun baan

Arbeidsomstandigheden Uitzendkrachten die in oktober protesteerden bij de Zuid-Afrikaanse brouwerij van Heineken, zijn zo goed als allemaal ontslagen en zonder salaris naar huis gestuurd. „Hoe ga ik nu mijn huur betalen?”

Medewerkers protesteren bij het hoofdkantoor van Heineken in Zuid-Afrika. Ze verwijten de brouwer slavernij.
Medewerkers protesteren bij het hoofdkantoor van Heineken in Zuid-Afrika. Ze verwijten de brouwer slavernij. Foto Bram Vermeulen

Eind oktober glippen iets meer dan vijftig demonstranten langs de slagboom van het hoofdkantoor van bierbrouwer Heineken in het noorden van Johannesburg. Ze zijn uitzendkrachten die bij de Zuid-Afrikaanse brouwerij van Heineken uitbestede taken verrichten zoals het sorteren van flessen. Sommigen verdienen minder dan 300 euro per maand. „Slavernij”, beschuldigt een spandoek. Ze dansen en zingen en smeken om een gesprek met de leiding. Als de deuren dicht blijven, keert iedereen weer huiswaarts.

Drie maanden later is zo goed als iedereen die aanwezig was bij dat protest ontslagen. Volgens een telling van het adviesbureau Casual Workers Advice Office zijn 55 uitzendkrachten zonder salaris naar huis gestuurd.

„Hoe ga ik nu mijn huur betalen? En het schoolgeld van mijn dochter?”, vraagt Gladys Thaane, die in oktober het woord voerde tijdens het protest. Ze stond onder contract van het Zuid-Afrikaanse bedrijf Imperial Logistics, dat haar en haar collega’s ontsloeg „wegens een illegale bijeenkomst bij een cliënt” (Heineken) en omdat ze „de goede naam van het bedrijf” zou hebben geschaad.

„We willen als gelijken worden behandeld”. Lees ook de reportage uit oktober: Ntsinda krijgt een ‘slavenloon’ bij Heineken

Dienstverleners

Heineken schuift de verantwoordelijkheid voor het massaontslag, net als de lage lonen, door naar de twee dienstverlenende bedrijven waaraan het de logistieke taken uitbesteedt. Die hebben Heineken bezworen dat slechts 7 werknemers zijn ontslagen, en 29 anderen zijn geschorst, met behoud van salaris. De werknemers ontkennen dit. Ruim 60 procent van de meer dan 700 werknemers in en rond de brouwerij bij Johannesburg wordt ingehuurd via deze dienstverleners. Ze verdienen maar 20 of 25 procent van wat de 300 werknemers in vaste dienst van Heineken krijgen, en hebben ook slechtere arbeidsvoorwaarden.

Maar het protest tegen die ongelijkheid was volgens dienstverlener Imperial en zijn dochterbedrijf LSC Masakhe in strijd met een artikel in de arbeidswet in Zuid-Afrika. Daarin staat dat loonprotesten alleen mogen worden georganiseerd door geregistreerde vakbonden, en dat die de bedrijven ten minste veertien dagen voor het protest moeten waarschuwen. Bij gebrek aan een vakbond voor uitzendkrachten werd het protest georganiseerd door de Casual Workers Advice Office. Het protest was onaangekondigd.

Het recht om tegen deze uitbuiting te protesteren wordt ons ontnomen

Meme Makhaula, organisator protest

„Wie is hier nu verantwoordelijk voor het ontslag? Ben ik dat, of degenen die een illegale staking organiseren?”, vraagt de directeur van Heineken Zuid-Afrika, Gerrit van Loo. „Ik vind het heel vervelend voor de betrokken mensen. Maar er zijn duidelijke regels voor het organiseren van stakingen en protesten. En daar hebben ze zich niet aan gehouden. Imperial en LSC vinden dat dit gevolgen moet krijgen.”

Volgens de ontslagen werknemers gelden dat soort regels alleen voor massademonstraties en was de bijeenkomst bij Heineken slechts een poging om in contact met de leiding te komen. Ze verwijten Heineken actief te hebben meegewerkt aan de ontslagprocedures.

„Heineken zit hier achter. Heineken heeft zelf foto’s en video’s naar Imperial opgestuurd waarmee de werknemers zijn geïdentificeerd”, zegt Apiwe Ngele, die onder contract stond bij Imperial. „Die beelden werden gebruikt tijdens de hoorzittingen waarin onze schorsing werd toegelicht.”

Heineken erkent dit. „Ja, er zijn foto’s van die demonstratie gemaakt. Ze hebben ook de beelden gebruikt die in het NOS-Journaal te zien waren”, zegt directeur Van Loo. „Maakt dit ons een betrokkene? Ik vind van niet.”

Protest illegaal verklaard

Heineken stapte herhaaldelijk naar de rechter om protesten tegen werkomstandigheden te stoppen en kreeg steeds gelijk. Zo werd een protest tegen het sorteren van flessen in de brandende zon „illegaal” verklaard, nadat Heineken een deel van het terrein had beschut.

Volgens Van Loo voelden sommige werknemers van Heineken zich „bedreigd” door die bijeenkomst. „Ik weet van werknemers dat ze niet naar het werk durfden te komen en zich zorgen maakten over de veiligheid van hun familie. We hebben werknemers onder politiebegeleiding naar de brouwerij gebracht.”

Maar volgens de Casual Workers Advice Office slachtoffert Heineken zijn uitzendkrachten. Velen zijn gedwongen om terug te keren naar het platteland, omdat ze niet langer de huur kunnen betalen. „Het recht om tegen deze uitbuiting te protesteren wordt ons ontnomen”, zegt Meme Makhaula, van de Casual Workers Advice Office. „Dit zijn de mensen die voor de flessen zorgen die Heineken verkoopt. Deze behandeling zegt ons maar een ding. Ze zijn harteloos.”

Heineken krijgt wel meer kritiek over hoe het biermerk optreedt in Afrika. Vorige week trok het een ‘geweld verheerlijkend’ billboard terug in Congo