Nu wordt het tijd dat Britse politici hun tweede keus bekendmaken

Brexit Verkiezingen, weer een referendum, zachte of harde Brexit? Niets is duidelijk. Volgende week stemt het Lagerhuis opnieuw.

De Britse premier May, maandag bij het verlaten van Downing Street.
De Britse premier May, maandag bij het verlaten van Downing Street. Foto Reuters

Niks plan B. De Britse premier Theresa May deed maandagmiddag niet eens de moeite het Lagerhuis voor te houden dat ze na lang wikken en uitvoerige discussies met kopstukken in het gehele Britse politieke spectrum tot een nieuwe strategie was gekomen.

Nog geen week nadat een overweldigende meerderheid van het Lagerhuis haar Brexit-deal wegstemde, een van de meest afgetekende nederlagen ooit van een Britse regering, zei May kalm dat haar concept-akkoord met de EU de beste garantie was om een ordentelijke Brexit te regelen. „De juiste manier om een No Deal-Brexit uit te sluiten is om een deal met de EU goed te keuren”, aldus de premier.

May wil de komende dagen verder praten, vooral met de Noord-Ierse unionisten, haar gedoogpartij. Daarna is May van plan opnieuw naar Brussel te gaan. Haar inzet: zorgen dat de noodoplossing die de grens op het Ierse eiland even ‘onzichtbaar’ als nu moet houden, aangepast wordt. De kans dat de Britse premier in Brussel haar zin krijgt, is gering.

De afgelopen dagen hintten EU-kopstukken juist dat heronderhandeling meer zin had als May ervoor zou kiezen de Brexit-onderhandelingen over een andere boeg te gooien. Als de Britse regering een zachtere koers vaart, waar bredere steun voor is in het Lagerhuis, zijn nieuwe gesprekken wel mogelijk. „Het is nu aan de Britse leiders om een stabiele politieke meerderheid te scheppen voor een deal”, zei EU-onderhandelaar Michel Barnier maandag in Brussel. Peter Altmaier, de Duitse minister voor Economische Zaken, twitterde dat het geen tijd is „voor partijpolitiek. Een grote meerderheid wil een harde Brexit vermijden. Dat is in het belang van het VK en daarbuiten.”

Een scheuring afwenden

Maar May kiest voor haar partij. Door de huidige koers aan te houden en in te zetten op een andere Ierse noodoplossing, hoopt ze niet alleen de steun van haar Noord-Ierse gedoogpartner te behouden, maar ook die van de rechterflank van haar eigen partij. De vrees bij de Tories was dat als May naar de zachte Brexit van het Britse politieke midden zou zwenken, een scheuring binnen de partij onafwendbaar is. De vijftig tot zeventig leden van de European Research Group, een kliek van voorstanders van een harde Brexit bij de Conservatieven, zeggen bereid te zijn zich af te scheiden als de Brexit, in hun ogen, verkwanseld wordt.

Lees ook: Alle mogelijke Brexit-scenario’s vormen een groot doolhof

De hardliners werken als partij binnen de partij. „Ze hebben hun eigen woordvoeringsbeleid, sociale mediabeleid, hanteren hun eigen fractiediscipline”, zei Lagerhuislid Stephen Crabb, loyaal aan May, onlangs op een discussie-bijeenkomst. Tijdens zijn premierschap schreef David Cameron, als een kat in het nauw, een referendum over EU-lidmaatschap uit om een scheuring binnen de Tories te voorkomen. May zal er alles aan doen te voorkomen dat de breuk alsnog geschiedt.

May deed in het Lagerhuis slechts de voorzichtigste concessies, om zo bredere parlementaire steun te vergaren. Ze zou kijken of het Lagerhuis een „zichtbaardere” rol kon krijgen als na de Brexit wordt onderhandeld hoe het Verenigd Koninkrijk met de EU moet samenwerken (handel, veiligheid). May beloofde milieu- en arbeidsregels niet te schrappen na de Brexit om de Britse economie een concurrentievoordeel te verschaffen; een poging Labour te paaien. De grootste oppositiepartij zal dat zien als een te halfslachtige poging om haar Brexit-deal te reanimeren.

Brexit in de eliminatieronde

May wil door. Het Lagerhuis wenst vooralsnog haar deal niet. Dat is duidelijk. Hoe nu verder? Een minderheid van het Lagerhuis wil een nieuw referendum. Een andere minderheid van het Lagerhuis wil verkiezingen. Weer een andere minderheid wil dat niet de regering, maar het Lagerhuis bepaalt wat de strategie wordt. Volgende week dinsdag debatteert het Lagerhuis over die voorstellen.

Er moeten keuzes gemaakt worden. Alleen bij een samensmelting van minderheden kan het Lagerhuis May dwarsbomen. Jeremy Corbyn, leider van Labour, wil het liefst verkiezingen. Is hij bereid die wens te laten varen en een tweede referendum te steunen? Of wil hij dan liever een zachte Brexit, waar het Verenigd Koninkrijk deelneemt aan de interne markt, zoals Noorwegen?

Lees ook: Tony Blair: een tweede Brexit-referendum is de enige uitweg

De Noord-Ierse unionisten zijn tegen de huidige noodoplossing, omdat ze niet accepteren dat Noord-Ierland andere regels voor handel moet volgen dan de rest van het Verenigd Koninkrijk. In de huidige noodoplossing zal Noord-Ierland in tegenstelling tot de rest van het VK EU-regels van de interne markt volgen. Bij het ‘Noorwegen’-model is dat niet het geval, aangezien het gehele koninkrijk dan onderdeel wordt van de interne markt. Kunnen de unionisten daarmee leven, als dat betekent dat de economische schade en de harde grens die No Deal met zich mee brengen vermeden worden?

Is een meerderheid van het Lagerhuis bereid ‘Noorwegen’ te aanvaarden als compromis – de Europese instellingen verlaten, maar geen vertrek uit economische integratie – ook al betekent dit dat de Britten hun stemrecht verliezen in Brussel? Of is dat uiteindelijk zo’n bezwaar dat een tweede referendum de voorkeur geniet?

De afgelopen jaren hebben Britse politici vooral hun voorkeursstrategie uitgesproken. Nu wordt het tijd hun tweede keus bekend te maken. De Brexit belandt in de eliminatieronde. De vragen voor Britse politici worden ingewikkelder. Theresa May gokt vooralsnog dat tijd en parlementaire verdeeldheid de Brexit vanzelf naar een ontknoping stuwen. Hoe dichterbij 29 maart komt, hoe groter de druk op het Lagerhuis om toch in te stemmen met haar deal. May gelooft nog steeds in Plan A.