Tony Blair, vlak voor een speech over de Brexit in Londen.

Foto Andy Rain/EPA

Tony Blair: een tweede Brexit-referendum is de enige uitweg

Tony Blair Premier May presenteert maandag haar plan B. Tony Blair: „Als je uitsluit wat onmogelijk is, blijft de juiste oplossing over.”

Tony Blair kent zijn beperkingen tegenwoordig, maar kan het niet laten. Natuurlijk snapt de oud-premier dat de butsen die hij opliep vanwege de Irak-oorlog tijdens zijn premierschap (1997-2007) en daarna (de dubieuze klanten van zijn winstgevende adviespraktijk) ervoor zorgen dat hij nimmer nog een politieke rol kan spelen. En toch moet hij ageren tegen de Brexit.

Blair – ook in januari gebruind — wil nog steeds dat er naar hem geluisterd wordt. Belangrijk voor zijn ego? Zeker. Is hij oprecht bezorgd over de toekomst van het VK en Europa? Dat ook. En daarom fulmineert hij tegen NRC over de huidige Brexit-crisis. „Er is geen enkele meerderheid in het Lagerhuis voor een alternatief. Daarom denk ik dat uitstel van de uittredingsprocedure en een referendum onvermijdelijk zijn”, zegt de 65-jarige oud-leider van Labour op zijn kantoor in Londen.

Er is toch ook geen meerderheid voor een nieuw referendum?

„Denk aan wat Sherlock Holmes zegt: ‘Als je alles uitsluit wat onmogelijk is, blijft de juiste oplossing over, hoe onwaarschijnlijk die ook lijkt.’ Het zal niet lang duren, hooguit een paar weken, voordat het Lagerhuis tot die conclusie komt.”

Waarom is al het andere onmogelijk? Is een zachtere Brexit à la Noorwegen niet meer aannemelijk?

„Het Noorse model komt soms bovendrijven, maar is voor het Lagerhuis niet acceptabel – het is geen echte Brexit. Het is vreemd om te zeggen dat het parlement controle wil terugkrijgen van Brussel om vervolgens die controle weer uit handen te geven, maar dan zonder stemrecht in Brussel. Voor Brexit zonder akkoord of met een summiere handelsdeal is geen steun in het Lagerhuis, omdat de economische schade te groot is.”

Labour-leider Jeremy Corbyn wil helemaal geen nieuw referendum.

„Hij is zeker terughoudend, maar kijk even naar wat hij wil. Corbyn pleit voor deelname aan de douane-unie en samen optrekken met de Europese interne markt. Dat gaat May nooit accepteren. Corbyn wil verkiezingen. Gaat ook niet gebeuren. Dus ook hij zal uiteindelijk uitkomen op een referendum. Ik snap zijn zorgen. Hij staat ook onder druk van Lagerhuisleden in kiesdistricten die Labour nu in handen heeft, maar waar men overwegend voor de Brexit heeft gestemd. Die politici zijn bang hun zetels kwijt te raken. Niet nodig.”

Begrijpt u niet dat die kiezers zich weinig serieus genomen voelen?

„Brexiteers zien een nieuw referendum als verraad. Dat vind ik bizar. In een tweede referendum vragen wij dezelfde kiezers als in het eerste referendum om hun mening. Als zij met alle nieuwe kennis van de afgelopen jaren opnieuw voor de Brexit stemmen, heb ik daar vrede mee.”

Lees ook: Brexit-spektakel raakt spoedig de hele EU

Wat wordt de vraag bij nieuw referendum: blijven of de deal van May?

„Blijven moet een optie zijn. Ik denk dat de Britten niet van halfslachtige oplossingen houden. Mays deal krijgt van nog geen 10 procent van de kiezers steun. Mensen vinden het een nutteloze exercitie: half in, half out. Brexit-stemmers willen een harde Brexit, zoals Nigel Farage en Boris Johnson voorstellen. Zet je hun harde Brexit niet op het stembiljet dan klagen ze eindeloos dat een nieuw referendum doorgestoken kaart is.”

Dat betekent dat Britten voor een Brexit kunnen kiezen die een harde grens opwerpt op het Ierse eiland.

„Klopt, de noodoplossing voor de Ierse grens is onderdeel van het compromis van Mays deal. Nou ja, dat moeten Johnson en Farage tijdens de campagne maar uitleggen. Britten weten nu zo veel meer over de EU dan een paar jaar geleden. Ik weet nu ook meer over hoe de interne markt werkt dan toen ik premier was.”

Blair is in zijn nopjes met de ingezonden brief in The Times afgelopen vrijdag. Dat was een hartenkreet van Duitse politici — onder wie CDU-leider Annegret Kramp-Karrenbauer, SPD-leider Andrea Nahles, en werkgever- en werknemersvoorzitters — om toch bij de EU te blijven. ‘Wij beseffen dat de vrijheid die wij genieten als Europeanen op meerdere manier opgebouwd en verdedigd is door het Britse volk […] Onze deur staat altijd open: Europa is thuis’, schrijven de ondertekenaars. Blair: „Dat is een belangrijk signaal.”

Begrijpt u dat er Europeanen zijn die schoon genoeg hebben van Brexit?

„Als elders in Europa een dergelijke exercitie plaatsvindt, zullen dezelfde spanningen, met vragen over identiteit en migratie, opspelen.”

De rest van de EU wordt nu gegijzeld door de Britse crisis.

„Ik zie een risico dat sommigen in de EU hopen dat de Brexit doorgaat. Een gigantische vergissing. De wereld verandert rap. Als individuele Europese landen hun belangen en waarden wensen te beschermen moet Europa samen sterk staan. Laten we hopen dat de Amerikanen hun liefde voor Europa herontdekken. Als het VK de EU verlaat, verzwakt dat het trans-Atlantische bondgenootschap. De EU verliest een lidstaat met een grote economie en bovengemiddeld veel politieke macht. Europa wordt zwakker.”

Stel dat de Britten na een referendum blijven, zijn zij bereid verder te gaan met Europese integratie?

„Ik denk dat president Macron gelijk heeft als hij zegt dat landen in de eurozone op een andere wijze integreren dan de rest van de EU. Eurozone-leden zullen hun economische besluitvorming nauwer op elkaar afstemmen. Het VK zal er geen last van hebben. Ik heb tien jaar troonredes geschreven. Nooit kon ik een hervorming van de nationale gezondheidsdienst, het onderwijs, de politie of het belastingstelsel niet doorvoeren omdat EU-regels in de weg zaten. Dat zal, ondanks de kritiek van Brexiteers over soevereiniteitsverlies, niet anders zijn, mochten wij blijven. We zullen niet deelnemen aan de euro, niet onderdeel zijn van Schengen, de voordelen genieten als lid van de interne markt en controle genieten over ons eigen beleid. Dat is een hele gunstige positie in Europa.”

    • Melle Garschagen