Opinie

Grillige economie, wispelturig beleid

Marike Stellinga

Nederlanders zien zichzelf graag als nuchtere mensen, maar als je naar onze economie en overheidsbegroting kijkt, zijn wij wispelturig. Meer dan in andere landen hollen we het ene moment de benen onder het lijf vandaan en liggen we het andere moment gevloerd op de stoep. Of de economie groeit als een tierelier en de overheid bulkt van het geld. Of de krimp is hard en de overheid zit met een fors tekort. De uitslagen zijn groter dan in de landen om ons heen. Terwijl burgers en bedrijven baat hebben bij stabiliteit, bij minder hoge pieken en minder diepe dalen.

Dit is goed om in het achterhoofd te houden nu je de spanning ziet toenemen tussen de mannen die het land bestieren: de Provinciale Statenverkiezingen naderen, en het moment dat de coalitiepartijen van Rutte III moeten besluiten over het klimaatbeleid ook. Ik zou tijdens de verkiezingscampagne stoere praat over hoe fantastisch Nederland het doet in vergelijking met buurlanden met een korrel zout nemen. We zitten nu in de piek: hollen maar. Voor je het weet liggen we op de grond en trekken alle politici weer een zuunig mondje.

Want wat niet helpt: politici veranderen van gedachte op basis van de stand van de schatkist. Maarten Camps, de hoogste ambtenaar op het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, waarschuwde donderdag in zijn traditionele nieuwjaarsartikel in economenblad ESB: „Het economische beleid wordt te sterk bepaald door het volatiele karakter van de economie.”

Het Centraal Bureau voor de Statistiek vergeleek vlak voor Kerst de Nederlandse economie met de Belgische. Ook hier kwam ‘de Hollandse gril’ prominent naar voren. Dat komt niet doordat Nederland heftig meebeweegt op de golven van de wereldhandel. Nee, het verschil zit ’m in de consumptie. Belgen hebben meer spaargeld en beleggingen, die ze aanspreken als het tegenzit. Het spaargeld van Nederlanders zit vast bij pensioenfondsen, dus geven we in een crisis direct minder uit. Ook speelt de huizenmarkt een grote rol: Nederlanders hebben meer hypotheekschuld en de huizenmarkt is volatieler dan in België. Dat maakt onze kooplust nóg grilliger.

Wat te doen? Je zou twee dingen willen: de economie minder grillig maken (daar is wel wat aan gedaan maar niet genoeg), en het beleid van de overheid standvastiger. Want die versterkt vaak de conjunctuur. In vergelijking met België, bezuinigde de Nederland meer na de crisis, volgens het CBS.

Camps vindt dat Rutte III de hypotheekrenteaftrek nóg verder moet beperken dan het kabinet al van plan is. Dat moet Nederlanders minder gevoelig maken voor de huizenmarkt. Camps kiest daarnaast voor het verbeteren van het onderwijs. Hij noemt een verandering van het pensioenstelsel en nieuw klimaatbeleid niet – het zal aan de politieke gevoeligheid van die twee onderwerpen liggen. Maar beide horen er wel bij. Het pensioenstelsel omdat het de economie minder grillig kan maken. Het klimaatbeleid omdat het te ingrijpend is om vaak te veranderen.

Er wordt veel gemopperd over de lange weg via de polder die het kabinet voor het klimaatbeleid heeft gekozen. Maar er is ook een voordeel: het geeft kans op een doorwrochte discussie over dit ingrijpende beleid. Welke maatregelen zorgen echt voor minder CO2-uitstoot en wat is symboolpolitiek? Hoe zijn de kosten verdeeld? Hoe stimuleer je nieuwe vindingen?

Je kunt er schamper over doen. Feit is: het juiste beleid vinden, is moeilijk.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.