Opinie

Bal gehakt

Waar ze bij de Partij van de Arbeid wanhopig op zoek zijn naar ideeën, hebben ze zich er bij de VVD al lang bij neergelegd dat ze die niet hebben. Sterker: het ontbreken ervan wordt luidruchtig gevierd.

Intussen wendt de ene na de andere VVD-burgemeester in campagnetijd zich na decennia trouwe dienst van de partij af, beschaamd over de platvloerse aanvalsstrategie en het ontbreken van, tja, zoiets als klassiek-liberaal gedachtengoed. Zelfs Ruttes naaste adviseur Ben Verwaayen erkende eind december in gesprek met Tom-Jan Meeus van deze krant dat de ideeënvorming bij de grootste partij van het land al veertig jaar stilstaat.

Een paar dagen nadat Klaas Dijkhoff in De Telegraaf coalitiegenoten schoffeerde en dreigde met de val van het kabinet vanwege het ontwerpklimaatakkoord, publiceerde dezelfde krant een internetpoll waarbij een kleine achtduizend respondenten zijn uitlatingen kwalificeerden als loze verkiezingsretoriek. Ook de mensen voor wie Dijkhoff het zegt te doen, lusten zijn praatjes niet langer. (Pieter Winsemius, waar ben je nu we je nodig hebben?)

Op de dag waarop die enquête werd afgedrukt, schreef De Telegraaf boven het voorpagina-artikel: ‘Klimaatakkoord bemoeit zich met Hollandse eetgewoontes’. Erbij afgebeeld was ene Nico Kabel uit Alkmaar, die in elke hand een vork met daarop een van jus druipende truckersbal hield, zoals je die in het benzinestation onder uit de warmhoudpan vist. Bartje bidt niet voor Kipstuckjes van sojabonen, Bartje eist een gehaktbal op zijn bord. Twee zelfs; één bal is geen bal. Wie Nico Kabel nu eigenlijk was, bleef in het ongewisse, net als waarom hij met twee vorken at.

De Telegraaf-verslaggever had flink moeten rondbellen voordat hij een professor vond die de goede oude vleesconsumptie wilde verdedigen: pas in Brussel nam uiteindelijk de ‘Vlaamse professor’ Frédéric Leroy de telefoon op om te vertellen dat vlees al ‘duizenden jaren heel belangrijk is voor de mens’.

Hollandse eetgewoontes: ook de gehaktbal is inmiddels identiteitspolitiek geworden. De vertrouwde oorlogszuchtige hyperbolen mogen niet ontbreken: ‘Vlees moet op rantsoen’, kopte de krant van wakker Nederland alsof het weer 1944 was, en een echo van het Dictaat van Versailles hoorden we in de woorden ‘vleesdictaat uit de klimaatpolder’.

Dat niemand iemand zijn gehaktbal afpakt maar dat het om een advies gaat, zoals de Schijf van Vijf een advies is, was toen allang achter de horizon verdwenen.

Het moet hard zijn aangekomen bij Nico Kabel dat twee dagen later de voedingsadviezen uit het ontwerpklimaatakkoord nog werden aangescherpt in het wetenschappelijke tijdschrift The Lancet. In een grote multidisciplinaire studie concludeerden de onderzoekers dat een drastisch ander eetpatroon met maximaal driehonderd gram vlees per week de aarde op termijn leefbaar houdt. Toen was er nog maar één bal over.

Wat het glaasje chablis is voor Amsterdamse elite, is de gehaktbal voor de Nico Kabels van dit land. Het klimaatakkoord dient als nieuwe munitie in de identiteitsoorlog. Dat ook Mark Rutte bij het programma Buitenhof tot tweemaal toe de woorden ‘Amsterdamse elite’ in de mond nam, laat zien dat er in zijn hoofd al net zo’n gistingsproces gaande is als in dat van zijn fractieleider. In 2006 leek hij nog een redelijk alternatief, maar intussen is de geest van Rita Verdonk ook over hem vaardig geworden.

De VVD-leiding draagt niet langer een politiek ideaal uit, maar heeft zich overgegeven aan een carnavaleske viering van lage aandriften. Het ordinaire gescheld van Klaas Dijkhoff, Mark Rutte die het liefst raddraaiers in elkaar slaat – je houdt zulk volk graag bij je kinderen vandaan.

Het moet ontremd triomfalisme zijn, zoals dat vorig jaar op een partijcongres al weerklonk in een zegezang van Dijkhoff: „We hebben de strijd gevoerd. Nu zijn we de dominante stroming. We hebben gewonnen.”

Dat we weten waar we naar kijken: zegevierende ballen gehakt.

Tommy Wieringa schrijft elke week een column op deze plaats.