Hier trok Ravel zich terug

Kunst op reis Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waar zij hun stempel drukten. Deze week het huis van Ravel in Montfort- l’Amaury.

Foto’s Erik van Zuylen, Fondation Maurice Ravel

Het huis buigt mee met een bocht aan de rand van Montfort-l’Amaury, een stadje ten zuidwesten van Parijs. Maurice Ravel (1875-1937) betrok het in 1921. Toen hij uit de oorlog teruggekomen was, kocht hij het huis. Hij was eigenlijk te klein voor de oorlog (1 meter 61) en te licht (48 kilo), maar hij zette door en kon de Eerste Wereldoorlog in als ambulancechauffeur. Hij kwam depressief terug en toen kort daarna zijn moeder overleed, raakte hij nog dieper in de put. Je voelt hem hier troost en veiligheid zoeken, in de vertrekken die op een rijtje achter elkaar liggen, aan een lange, dunne gang. Stuk voor stuk richtte hij ze in als gerieflijke holletjes.

Foto’s Erik van Zuylen, Fondation Maurice Ravel

Dit is een uitzonderlijk smal huis, met kleine vertrekken. Wilde Ravel naar bed of in bad dan moest hij tot onder straatniveau afdalen. Aanvankelijk buitenom door zijn tuin, tot hij uit de keuken een, alweer potloodsmalle, trap had laten aanleggen.

Maar daar staat het mooiste uitzicht tegenover. Het huis heet Belvédère, en met recht. Het biedt aan de achterzijde, vanuit alle vertrekken en vanaf het terras, een blik op de velden en bossen van Rambouillet. Bij helder weer duikt in de verte het silhouet van de Eiffeltoren op. Hier trok Ravel zich terug, rustig op het land, maar dicht bij Parijs. Daar bezocht hij concerten en frequenteerde hij de salons waar hij zijn collega en vriend Erik Satie sprak, en bijvoorbeeld Marcel Proust. Toen Proust was gestorven, kwam diens huishoudster Celeste Albaret regelmatig in dit huis op bezoek, om herinneringen op te halen aan haar patron. Ze ligt op het kerkhof van Montfort begraven.

Met twee siamese katten en een hond die Jazz heette, bewoonde Ravel een serie Wunderkammers. Je kijkt je ogen uit, naar de etagères vol snuisterijen, de kostbare antieke meubelen en de Japanse prenten. De wanden zijn bekleed zijn met behangselpapier dat hij liet decoreren met geometrische patronen naar eigen ontwerp. In de art-decosalon zit achter een glazen kast de toegang verstopt tot een geheim vertrekje. Daar bewaarde Ravel zijn nog niet voltooide composities, en zijn favoriete boeken. Poëzie, maar ook Les Chats – een duidelijk vaak geraadpleegde uitgave.

Een tandenborstel, een noviteit

Direct achter de voordeur liggen in een vitrine drie zijden gilets. Hij stelde prijs op mooie kleren, vertelt de gids, een roze overhemd combineerde hij standaard met een blauwe cravate en lila bretels. Andere vitrines herbergen breinbreker-spelletjes en een vracht aan mechanische speelgoedjes, met een zingende en bewegende chinese nachtegaal in een goud en kooitje als topstukje.

Ravel was gulzig modern. Hij had een tandenborstel, dat was een noviteit. Telefoon. Radio. Centrale verwarming. Een stofzuiger. Hij had stromend water terwijl het dorp nog naar de pomp liep, en een zwartgeblakerde boiler zorgde voor warm water in zijn bad en uit zijn douche.

In de werkkamer staan een schrijftafeltje en een babyvleugel, allebei van het uitzicht afgekeerd. Hier schreef hij samen met Colette L’enfant et les sortilèges (1925). Hier ontstond in 1928 zijn Boléro, in opdracht van zijn hartsvriendin Ida Rubinstein (1885-1960), de Oekraïense ballerina die hij kende sinds 1910 toen ze beiden werkten voor de Ballets Russes. Zij wilde iets Spaans voor haar aanstaande voorstelling, dus Ravel componeerde het opzwepende muziekstuk met het zich telkens herhalende thema dat een minuut of achttien duurt. De groten der aarde zouden het uitvoeren. Ook Frank Zappa.

Foto’s Erik van Zuylen, Fondation Maurice Ravel

Le Belvédère ontvangt maar 1.500 bezoekers per jaar. Meer kan het niet aan, het is te kwetsbaar. Rondleidingen bedienen groepjes van zes, reserveren is verplicht. Doe dat en je komt heel dicht bij de man die Ravel is geweest. Bij de componist. De grapjas. De dandy. De timide kunstenaar. De modernist. De collectioneur van alles.

Maison-Musée de Maurice Ravel, 5 Rue Maurice Ravel, Montfort-l’Amaury. Entree 8 euro. Duur rondleiding ca. 50 minuten. Reserveren: Maison du Tourisme, Rue d’Amaury 3, Montfort-l’Amaury. tourisme.ville-montfort-l-amaury@wanadoo.fr
    • Joyce Roodnat