De maan kleurt maandagochtend rood

Astronomie Maandagochtend is in Nederland een maansverduistering te zien. Rond half zes ’s ochtends is de eclips compleet.

Maansverduistering in juli 2018 boven Duitsland.
Maansverduistering in juli 2018 boven Duitsland. Foto Kai Pfaffenbach/Reuters

Maandagochtend is er een goede reden om heel vroeg op te staan – al is het maar voor even. In de nacht van zondag op maandag voltrekt zich namelijk een totale maansverduistering. Daarbij neemt de volle maan tijdelijk de kleur aan van een ondergaande zon. Op het moment van de eclips staat de maan boven de westelijke horizon.

Een totale maansverduistering vindt plaats wanneer de aarde vanaf de maan gezien voor de zon langs schuift. Daardoor valt er geen direct zonlicht meer op de maan, die in de uren vóór en ná de verduistering juist volledig verlicht is.

Vanaf 4.35 uur betreedt de maanschijf geleidelijk de schaduw van de aarde. Dat gaat heel geleidelijk: eerst is alleen de linkerrand donker, maar naarmate de minuten verstrijken raakt een steeds groter deel van de maan verduisterd. Om 5.41 uur is de eclips totaal, en dat blijft zo tot 6.43 uur. Ruim een uur later ontsnapt ook het laatste stukje maan aan de aardschaduw.

Als de aarde geen atmosfeer zou hebben, zou de totaal verduisterde maan letterlijk aardedonker zijn. De aardatmosfeer zorgt er echter voor dat het binnenkomende zonlicht wordt ‘afgebogen’ – een verschijnsel dat lichtbreking wordt genoemd.

Door een tweede effect krijgt dit zonlicht een roodachtige tint. Moleculen en stofdeeltjes in de aardatmosfeer verstrooien met name blauw licht alle kanten op, terwijl rood licht gewoon zijn (afgebogen) weg blijft vervolgen. Dit heeft onder meer tot gevolg dat de lucht op aarde bij mooi weer blauw kleurt en de ondergaande zon rood.

Ook wanneer de zon vanaf de maan gezien ‘ondergaat’ achter de aarde treedt deze roodverkleuring op. En dat geeft de ‘totaal’ verduisterde maan een rode gloed. De precieze tint van dit relatief zwakke schijnsel is onder meer afhankelijk van de toestand van de aardatmosfeer. Naarmate daar meer stof in rondzweeft, is het afgebogen zonlicht – en dus ook de verduisterde maan – dieper rood van kleur.

Lees ook: China heeft primeur met landing op de achterkant van de maan

De komende maaneclips gebeurt op een moment dat de maan relatief dicht bij de aarde staat. Hierdoor is de verduisterde maan wat groter dan gemiddeld, al is daar zo op het oog weinig van te merken.

Voor deze eeuw staan er nog 65 totale maansverduisteringen op het programma, maar die zijn lang niet allemaal vanuit Nederland te zien. Mocht de komende eclips om wat voor reden dan ook aan u voorbijgaan, dan is er als pleister op de wonde op de avond van 16 juli nog een gedeeltelijke maansverduistering. De eerstvolgende totale maansverduistering die (ten dele) waarneembaar is vanuit ons land, vindt plaats op 16 mei 2022.