Opinie

Nieuwjaarsboodschap voor de redacteuren van NRC

Dit is de toespraak die ik vandaag hield op de nieuwjaarsreceptie van NRC.

Beste NRC-collega’s,

‘Geen vak voor bange mensen. Over journalisten en andere barbaren’. Dat is de titel van een boek dat onze BNR-collega’s Paul van Liempt en Bernard Hammelburg enkele jaren geleden schreven. Ik heb het voorbije jaar verscheidene keren aan de titel moeten denken. Wij bedrijven een vak dat inderdaad niet voor ‘bange mensen’ is. En dan heb ik het niet enkel over de collega’s die in het Midden-Oosten, in Afrika of elders – denk maar aan de Gele Hesjes in het centrum van Parijs – soms in moeilijke en gevaarlijke omstandigheden moeten werken. Ik wil hen prijzen, maar het gaat natuurlijk veel verder dan dat.

Dat Time Magazine journalisten uitriep tot ‘Personen van het Jaar’ is veelzeggend. Twaalf jaar geleden, in 2006, plaatste datzelfde tijdschrift nog ‘You’ op de cover. Het blad verduidelijkte op zijn omslag waarom ‘Jij’ ‘Persoon van het Jaar’ was: ‘Yes, you. You control the information age’, schreef Time. De tijd van de professionele media, zo meldde een van de meest gezaghebbende weekbladen, was voorbij. Elk individu controleerde voortaan het informatietijdperk.

Time had natuurlijk voor een groot stuk gelijk. Door internet, dat in 2006 een jaar of tien oud was, was ons vak totaal veranderd. Het individu, ‘you’, werd veel machtiger. De klant werd, ook in de media, koning. Wilde hij in Amsterdam The New York Times van die dag lezen? Het kon. Wilde zij om drie uur ’s nachts naar het Journaal kijken? De mediabazen in Hilversum zorgden er maar voor dat dat kon. Wilden kijkers en lezers onmiddellijk reageren op wat zij te zien of te lezen kregen? Dat werd normaal. ‘You control the information age.’ Redacties, uitgeverijen en omroepen die dat niet begrepen, hebben dat het voorbije decennium geweten.

Iets anders werd twaalf jaar geleden door Time en vele anderen slecht ingeschat: ‘You’, zo was een breed gedragen idee, zou ook de journalist voor een groot stuk vervangen. Het was de periode waarin velen geloofden in de burgerjournalistiek, die onder meer in de snel opkomende sociale media (Facebook is opgericht in 2004) een beter en betrouwbaarder resultaat zouden leveren. Het was de periode waarin nieuwe spelers (GeenStijl is opgericht in 2003) smalend begonnen te spreken over de dodebomenjournalistiek. En het was inderdaad de periode waar veel redacties, voor het eerst in lange tijd geconfronteerd met oplagedalingen, zich verontrust afvroegen wat hun toekomst en meerwaarde eigenlijk was.

Twaalf jaar later blijkt die ‘You’ van Time fout ingeschat. En dat maakt Time zelf – beter dan wie ook – helder door dat eerbetoon, vorige maand, aan vier professionele redacties of journalisten uit Saoedi-Arabië, Myanmar, de Filippijnen en de Verenigde Staten. Voor mij zijn de twee covers een ongelofelijk belangrijk symbool voor de evolutie van de journalistiek wereldwijd: van ‘You’ naar Khashoggi.

Want twaalf jaar later weten we dat grondige, onafhankelijke, vasthoudende, betrouwbare journalistiek opnieuw als belangrijk geldt. Sterker nog: dat soort journalistiek wordt belangrijker dan ooit tevoren. Paradoxaal genoeg heeft de Person of the Year van 2016 daar ook veel mee te maken. Dat was Donald Trump, net gekozen tot nieuwe president van de VS. In een wereld waarin belangrijke ondemocratische krachten zijn, waarin bedrijven, ook tech-bedrijven, immense belangen kunnen hebben om mensen te manipuleren, waarin technologische mogelijkheden voor ‘deepfakes’ steeds groter worden en algoritmes steeds invloedrijker, is het zonder meer cruciaal dat journalisten hun werk doen.

Wij hebben de opdracht om het onderscheid te maken tussen wat waar en niet waar is. Tussen feiten en fictie. Tussen nieuws en nepnieuws. Daarvoor, collega’s, zijn wij op deze wereld. Het wil zeggen dat er een grote verantwoordelijkheid op onze schouders rust. Journalistiek, het vak waarvoor we allen hebben gekozen, gaat echt ergens over.

Maar als ik het afgelopen jaar al eens dacht dat journalistiek niet voor bange mensen is, had het ook te maken met het maatschappelijke klimaat waarin we met zijn allen aan journalistiek doen. Ik trap een open deur in wanneer ik zeg dat we in een gepolariseerde wereld leven. Maatschappelijke debatten over Poetin, Trump, de EU, Israël, het klimaat en immigratie, Zwarte Piet, integratie, antisemitisme, racisme… worden meer dan op het scherp van de snede gevoerd. Dat onze columniste Clarice Gargard achtduizend reacties, verwensingen en bedreigingen kreeg nadat ze zich op Facebook tegen Zwarte Piet had uitgesproken, is jammer genoeg veelzeggend.

Wij vormen de eerste generatie journalisten die bijna dagelijks ook met de uitwassen van de sociale media te maken heeft. In 2018 kregen NRC als krant en velen van ons als persoon, verwijten en verwensingen, hoongelach en kritiek over ons heen. Dat gebeurde toen we ons begaven op terreinen waar cultuuroorlogen volop woeden, maar ook toen we schreven over een schijnbaar onschuldige zaak als een kerstdieet. Sommigen van ons schrikken ervan, anderen halen de schouders op, weinigen zijn er, begrijpelijk, helemaal immuun voor.

Ook hier moeten we voor ogen houden dat journalistiek geen vak is voor bange mensen en dat we, ook onder druk van allerlei maatschappelijke krachten, het hoofd koel moeten houden. In alle dossiers, ook en vooral deze die ik daarjuist noemde, is het onze plicht om op een genuanceerde en onbevangen wijze de juiste feiten op een rij te zetten, te analyseren, te becommentariëren. Zelf, ik kan het niet genoeg benadrukken, moeten we daarbij de meest open blik op de wereld houden. Linkse en rechtse meningen, voor- en tegenstanders, wit en zwart, optimistisch en pessimistisch, het hoort in de redactionele kolommen van NRC thuis.

Ik citeer even uit de Beginselen van NRC. Daar lees ik: ‘Wij zullen de lezers geen meningen opdringen. Het is ons doel hun in de eerste plaats de ruimst mogelijke informatie te geven, op grond waarvan zij dan zelf hun eigen mening kunnen vormen. Willen zij daarnaast nog kennis nemen van onze mening, die gescheiden van die informatie gegeven wordt, dan is dat meegenomen. En zelfs dan zullen wij hen wel eens met wat vraagtekens confronteren, die hen, hopen we, tot nadenken zullen prikkelen. Want op alwetendheid maken wij geen aanspraak.’ Geschreven in 1970, actueler dan ooit in 2019.

Collega’s,

Ik besluit. En dat doe ik erg optimistisch. Want er is, anno 2019, ook reden tot optimisme. Bij NRC zagen we in 2018, voor het derde opeenvolgende jaar, een stijging van het aantal betalende abonnees en een stijging van het financieel resultaat. Het toont dat meer en meer mensen de weg naar onze site en kranten vinden en bereid zijn te betalen voor unieke en betrouwbare journalistiek.

Het wil meteen zeggen dat wij, redacteuren en medewerkers van NRC, ons lot voor een heel groot stuk zelf in handen hebben. In een wereld van deepfakes en nepnieuws, van propaganda en onwaarheden, zijn steeds meer mensen op zoek naar betrouwbare, diepgravende en unieke journalistiek over relevante thema’s en onderwerpen.

Indien wij op een toegankelijke manier onze job blijven uitoefenen, zullen lezers ons blijven vinden. Laten we in 2019 en de jaren die volgen voor die lezers op onze site en in onze kranten, in woord, in geluid en in beeld de best mogelijke journalistiek blijven bedrijven.

Ik zend jullie het nieuwe jaar in met een heldere boodschap. Wees bewust van de zware verantwoordelijkheid die op jullie schouders rust. Een van de meest waardevolle zaken die we met zijn allen bezitten is het merk NRC. In elk stuk, in elke column, in elke recensie, in elk interview, in elke analyse moeten we de betrouwbaarheid van dat merk waarmaken. Doe het gedreven, correct en vooral zonder vrees.

Ik hef op jullie allen het glas en wens jullie, ook in naam van Marcella, Stijn en Elske, een geweldig 2019.

Peter Vandermeersch
Blogger

Peter Vandermeersch

Peter Vandermeersch is hoofdredacteur van NRC en schrijft op deze blog over nieuwe ontwikkelingen bij NRC en de dagelijkse praktijk op de redactie. U kunt hem ook volgen op Twitter.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.