Nederland ontsnapt aan ramp dankzij alerte ambtenaren

Veiligheid Dankzij alerte ambtenaren is erger voorkomen. Zij besloten ‘s nachts om de brug op de A27 per direct te sluiten.

De Merwedebrug bij Gorinchem stond op instorten, zo bleek bij een extra inspectieronde in 2016.
De Merwedebrug bij Gorinchem stond op instorten, zo bleek bij een extra inspectieronde in 2016. Foto Rien Zilvold

Nederland is aan een ramp ontsnapt. Zo veel wordt duidelijk na lezing van een rapport en een feitenrelaas over het afsluiten van de Merwedebrug, onderdeel van de snelweg A27 bij Gorinchem, in oktober 2016. Het rapport van bureau Berenschot is al anderhalf jaar oud, maar kreeg opnieuw aandacht na berichtgeving van tv-programma EénVandaag donderdag. „We zijn door het oog van de naald gekropen”, zegt Ben Ale, emeritus hoogleraar veiligheid en rampenbestrijding aan de TU Delft.

De Merwedebrug werd in 2016, behalve aan reguliere inspecties, onderworpen aan een extra inspectieronde in verband met een verbreding van de altijd drukke snelweg A27 tussen Utrecht en Breda. Daarbij bleek uit akoestische metingen van TNO dat een deel van de brug, in een worst case-scenario, een zogenoemde restlevensduur van nog slechts zes dagen had. Anders gezegd: de brug had kunnen instorten en een drama veroorzaken vergelijkbaar met dat in Genua, waar het instorten van een brug 43 mensen het leven kostte.

Oplettende ambtenaren

Het goede nieuws is dat enkele medewerkers van Rijkswaterstaat midden in de nacht van 10 op 11 oktober, nadat tegen middernacht de resultaten van de metingen binnen kwamen, de ernst van de situatie inzagen en driftig begonnen te bellen met collega’s en managers, die lang niet allemaal bereikbaar bleken.

Bekijk hier een fotoserie van de reparatiewerkzaamheden

De oplettende ambtenaren vonden het „risico op onbeheerst bezwijken te groot” en om half vier in de ochtend viel het besluit de brug direct te sluiten voor alle vrachtverkeer. Het idee was: „Het kan elk moment misgaan.” Het was „qua proces” beter geweest onder anderen de hoofddirecteur van Rijkswaterstaat bij dit besluit te betrekken, „vanwege de landelijke impact”, constateerde Berenschot, maar daarvoor ontbrak de tijd en de ochtendspits zat eraan te komen: „Alles wat we van de brug af kunnen halen, is meegenomen”, was het idee volgens betrokkenen die in het rapport werden ondervraagd.

Crisismanager Ellen Raadschelders stuurde tegen vijf uur ’s ochtends een sms naar directeur-generaal Jan Hendrik Dronkers van Rijkswaterstaat en vervolgens naar minister Melanie Schultz van Haegen met het nieuws over de afsluiting.

Kan Rijkswaterstaat de infrastructuur wel goed beheren? Lees hier het antwoord van Jan Hendrik Dronkers

Dronkers wil een half uur later „in eerste instantie” het besluit terugdraaien. „Omdat hij beter inzicht wil in de achtergrond en de maatschappelijke effecten.”

Media al ingelicht

Maar daarvoor was het te laat; de maatregel was al zichtbaar en de media waren al ingelicht. Rob Nijsse, hoogleraar ‘building engineering’ aan de TU Delft, noemt het „mooi” dat de technici hun voornemen tot directe sluiting hebben doorgezet. „Ze hebben er als duivels voor gevochten. Wat niet in dit rapport staat, is dat er ook mensen zijn geweest die die nacht hebben gezegd: flauwekul, afsluiten hoeft niet.”

Het feitenrelaas over de Merwedebrug zal nog wel een staartje krijgen, verwacht Nijsse. „De afsluiting was het gevolg van verwaarloosd onderhoud. Er is sprake van verwijtbaar gedrag. Dat moet leiden tot het vergoeden van schade. Dat kan niet anders.”

Ben Ale: „Deze gevaarlijke situatie kwam aan het licht bij een min of meer toevallige inspectie, buiten de reguliere inspecties om. Dat geeft te denken. Het is alsof je je auto naar de garage brengt voor een onderhoudsbeurt en kort daarna staande wordt gehouden door de politie die constateert dat de remvoering niet deugt. Dan denk je: wat is dat voor een garage?”

De brug ging na reparaties al snel weer open voor automobilisten, maar vrachtverkeer moest nog tot in december omrijden. De sluiting – vooral het omrijden – zou de transportsector 33 miljoen euro hebben gekost, stelt ondernemersvereniging Evofenedex, die de belangen behartigt van vijftienduizend bedrijven in de transportsector.

Uitgebreide inspectie

Rijkswaterstaat stelt in een reactie dat er „continue monitoring” is en een uitgebreid inspectieprogramma. Het budget voor het renoveren van oude bruggen, tunnels en wegen is inmiddels verdubbeld, heeft minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) laten weten.

Is dat genoeg? Ale: „Bij elk incident, of het nu de Merwedebrug, de Stint of fipronil in eieren is, is de reactie van ministers dat ze voortaan beter gaan opletten. Tja. Als we in Nederland niet accepteren dat er door gebrekkig toezicht en onderhoud af en toe doden vallen, dan zullen we het systeem van inspecties, dat is uitbesteed aan het bedrijfsleven, compleet opnieuw moeten inrichten.”