In de vuurlinie tussen VS en China zit Canada nu klem

Huawei-zaak Op Amerikaans verzoek pakte Canada een hoge Chinese zakenvrouw op. China zet de regering-Trudeau nu gestaag onder druk. „Canada’s opties zijn zeer beperkt.”

De Canadees Robert Schellenberg, die sinds 2014 in China vastzit op beschuldiging van drugshandel en veroordeeld was tot 15 jaar cel, werd maandag in de provincie Liaoning bij een razendsnel nieuw proces ter dood veroordeeld.
De Canadees Robert Schellenberg, die sinds 2014 in China vastzit op beschuldiging van drugshandel en veroordeeld was tot 15 jaar cel, werd maandag in de provincie Liaoning bij een razendsnel nieuw proces ter dood veroordeeld. Foto AFP

Justin Trudeau moet het dezer dagen ontgelden in China. De Canadese premier dient op te houden met „onverantwoordelijke opmerkingen”, zei het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken dinsdag, zonder Trudeau bij naam te noemen. Beijing is „zeer ontevreden” over Canadese kritiek.

Op harde toon reageerde Beijing zo op uitspraken van Trudeau na de plotselinge terdoodveroordeling van Robert Schellenberg, een Canadees die sinds 2014 in China vastzit op beschuldiging van drugshandel. Schellenberg, vorig najaar tot 15 jaar cel veroordeeld, kreeg maandag bij een razendsnel nieuw proces de doodstraf. Volgens Trudeau was dat „arbitrair” en reden tot „uiterste bezorgdheid.” Een Canadees verzoek om clementie werd woensdag verworpen.

Canada is in ongenade gevallen bij Beijing na de arrestatie van Meng Wanzhou, financieel directeur van de Chinese techgigant Huawei. Zij werd in december aangehouden op de luchthaven van Vancouver, op verzoek van de VS. Die beschuldigen haar van schending van sancties tegen Iran. Meng is in afwachting van mogelijke uitlevering aan de VS.

China is woedend op Canada over de aanhouding van Meng, dochter van de oprichter van Huawei. Beijing eist de onmiddellijke vrijlating van de prominente zakenvrouw, wier bedrijf een hoeksteen vormt van de Chinese techsector. Huawei, dat geavanceerde netwerkapparatuur produceert, wordt door de VS geweerd wegens beschuldigingen dat het zijn technologie gebruikt om te spioneren namens de Chinese overheid. Huawei ontkent dat.

Canada is met de arrestatie van Meng in de vuurlinie beland van dit conflict tussen twee grootmachten. Terwijl de presidenten Xi en Trump met forse importheffingen een handelsoorlog uitvechten, heeft het kleinere Canada weinig drukmiddelen bij een confrontatie met China.

De opties van Canada zijn zeer beperkt

Lynette Ong, buitenlandexpert

„Canada zit tussen twee vuren”, zegt Lynette Ong, hoogleraar bij de Munk School of Global Affairs aan de Universiteit van Toronto. „In Chinese ogen helpt Canada met de arrestatie van Meng de Verenigde Staten bij een politieke strategie. Dit heeft veel woede gewekt in China.”

China weet dat het van Canada, in tegenstelling tot de VS, weinig te vrezen heeft en draait Ottawa gestaag de duimschroeven aan. Kort na Mengs arrestatie pakte het twee Canadezen op, een oud-diplomaat en een zakenman. Deze week volgde de doodstraf voor Schellenberg. Hoewel geen van beide landen expliciet een verband legt tussen de zaken, spreken waarnemers van Canadese ‘gijzelaars’.

Canada stelt dat de zaak-Meng een kwestie is van rechtshandhaving en los staat van de politiek. China ziet dat anders, zegt Ong. „Ze menen dat de Canadese autoriteiten kunnen interveniëren en Meng kunnen vrijlaten. De scheiding van machten is een concept dat ze niet kennen.”

Trump bemoeilijkte de Canadese positie door in december te zeggen dat hij wél zou interveniëren, in ruil voor een handelsconcessie. Trump bevestigde zo China’s vermoeden dat de arrestatie politiek gemotiveerd was – ondanks verzekeringen van het tegendeel door Canada.

Steun van de VS voor Canada komt langzaam op gang. Woensdag uitte buitenlandminister Pompeo, na overleg met zijn Canadese collega Freeland, zorgen over „willekeurige aanhoudingen en politiek gemotiveerde veroordelingen van Canadese individuen.” Ook de EU heeft steun aan Canada uitgesproken.

Volgens sommigen had Canada dit conflict kunnen ontlopen. John Manley, een Canadese oud-minister van Buitenlandse Zaken, zei dat enige „creatieve incompetentie” veel moeilijkheden had kunnen besparen: de Canadezen hadden er volgens hem beter aan gedaan Meng in Vancouver nét mis te lopen.

Maar volgens anderen zou het bedenkelijk zijn geweest uit angst voor China de eigen wet niet na te leven. Ook wist China dat de VS een arrestatiebevel voor Meng hadden lopen en dat Canada een uitleveringsverdrag heeft met de zuiderburen.

In de komende weken is de hoorzitting over Mengs uitlevering en zal een besluit vallen over mogelijke executie van Schellenberg. China probeert de twee zaken onderling uit te ruilen. Maar Canada kan daar niet op ingaan, zegt Ong. „De opties van Canada zijn zeer beperkt.”

    • Frank Kuin