De verhalen toonden een patroon

Concertgebouworkest Vijf maanden na de breuk met chef-dirigent Daniele Gatti heeft het Concertgebouworkest nog altijd geen opvolger. Directeur Jan Raes hoopt „verliefd” te worden op een van de tientallen vervangende dirigenten.

Daniele Gatti repeteert met het Concertgebouworkest in 2015.
Daniele Gatti repeteert met het Concertgebouworkest in 2015. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Het Koninklijk Concertgebouworkest is actief op zoek naar een nieuwe chef-dirigent, maar het wil die zoektocht niet overhaasten. Dat zegt algemeen directeur Jan Raes in een van de eerste grote interviews dat hij geeft sinds het orkest in augustus 2018 bekend maakte de samenwerking met chef-dirigent Daniele Gatti onmiddellijk te beëindigen.

De Italiaan Gatti (57) werd in 2014 benoemd tot de zevende chef van het Concertgebouworkest. Op 26 juli 2018 verscheen een artikel in The Washington Post dat de weerslag was van een uitgebreid onderzoek naar #MeToo in de klassieke muziek. Daniele Gatti werd daarin door twee vrouwen beticht van seksueel overschrijdend gedrag in de jaren 1996 en 2000, zoals ongewenst zoenen en betasten.

Lees ook: De ware liefde ontbrak tussen Gatti en zijn orkest

Het bestuur en de directie van het Concertgebouworkest, dat door het management van Gatti was ingeseind over het ophanden zijnde artikel, was al in gesprek gegaan met Gatti over wat verwacht kon worden, maar de inhoud van het artikel bleek alsnog „vele malen erger” dan gevreesd, aldus algemeen directeur Jan Raes.

Het orkest heeft daarop het eigen personeel opgeroepen met eventuele ervaringen naar voren te komen. Een niet nader gespecificeerd aantal „jonge vrouwen” uit orkest en staf heeft daarna inderdaad ervaringen van ongewenste intimiteiten gemeld bij de vertrouwenspersonen. Hun verhalen toonden een „patroon”, aldus Raes.

Gesprekken mislukten

Nadere gesprekken tussen directie en bestuur met Gatti om de relatie nog te redden mislukten vervolgens door „de manier waarop Gatti zich verdedigde”. Volgens Raes schaadden de gesprekken de verhouding zozeer „dat het respect en het vertrouwen totaal zijn weggenomen en daarmee de basis om met elkaar verder te kunnen werken”.

Gatti ontkent bij monde van zijn advocaat alle aantijgingen. In de week na het verschijnen van het artikel in The Washington Post heeft hij wel tweemaal inhoudelijk op de beschuldigingen gereageerd. In zijn eerste reactie zei hij verbaasd te zijn. „Altijd als ik iemand benaderde, deed ik dat met de volle overtuiging dat de interesse wederzijds was. […] Als ik iemand gekwetst heb, bied ik mijn excuses aan.” Daags daarna schakelde hij een Amerikaans pr-bureau in, Reputation Doctor LLC, en bood opnieuw zijn excuses aan als vrouwen zich mogelijk niet respectvol door hem bejegend hebben gevoeld. Hij meldde voortaan „meer bewust” met vrouwen te zullen omgaan.

‘Verliefd’

Daniele Gatti vervulde de positie van chef-dirigent van het Concergebouworkest tussen 2016 en de zomer van 2018 met wisselend succes: er was soms ophef over zijn eigenzinnige, soms zeer extreme interpretaties, maar sommige concerten waren verpletterend goed.

Omdat Gatti per concert werd geëngageerd, is juridisch van ‘ontslag’ geen sprake. Orkest noch Gatti treden naar buiten met verdere informatie over de aard van gesprekken die nog gaande zijn. Maar gezien de genoemde losse aard van de arbeidsrelatie is het aannemelijk dat de onderhandelingen gaan over financiële compensatie van gederfde inkomsten en de juridische grondslag daarvan: dat het orkest benadrukt dat zonder vertrouwen niet te musiceren valt, bevestigt dat het hoopt op die grond financiële consequenties te vermijden.

Inmiddels heeft Gatti zijn carrière elders in de wereld gewoon weer opgepakt. In december is hij benoemd tot muzikaal directeur van de opera in Rome.

Het Concertgebouworkest grijpt de tientallen concerten die Daniele Gatti zou dirigeren nu aan om (beter) kennis te maken met een keur van vervangende dirigenten, in de hoop „verliefd” te worden op een potentiële nieuwe chef.

Lees ook het hele interview met Concertgebouworkest-directeur Jan Raes