Verzwakt Al-Shabaab nog lang niet verslagen

Terreur in Kenia De Somalische terreurgroep wordt teruggedrongen – wat hen aanzet tot meer terreurdaden. Slaagt er een, dan is dat een opsteker.

Tijdens de aanslag van Al-Shabaab op het Dusit hotelcomplex in Nairobi, rennen vrouwen voor hun leven.
Tijdens de aanslag van Al-Shabaab op het Dusit hotelcomplex in Nairobi, rennen vrouwen voor hun leven. Foto Dai Kurokawa/EPA

De aanslag op het Dusit hotelcomplex in de Keniaanse hoofdstad Nairobi, die woensdagochtend eindigde en waarbij vijftien doden vielen, is een opsteker voor de Somalische terreurbeweging Al-Shabaab.

De laatste jaren vertelden overgelopen strijders over hoe spectaculaire aanslagen als deze, het moreel van de groep kunnen opkrikken in moeilijke tijden – zoals nu, omdat ze grondgebied verliezen in Somalië en in een strijd verwikkeld zijn met een afgesplitste factie.

Al-Shabaab is de sterkste en meest brute bondgenoot van Al-Qaeda. Zo bruut dat Al-Qaeda-leider Bin Laden in 2010 een oproep deed aan de toenmalige Shabaab-leider Ahmed Abdi Godane om „met meer medeleven tegen de bevolking op te treden”. De organisatie perst Somaliërs in door haar gecontroleerd gebied af met zware belasting. Zij laat ledematen afhakken of executies uitvoeren als bewoners zich niet strikt aan haar versie van de islamitische wetgeving sharia houden en verbiedt iedere vorm van modern plezier, zoals voetbal en dansen.

Acties vanuit het platteland

In 2009 controleerde Al-Shabaab de helft van het Somalische grondgebied, inclusief de hoofdstad Mogadishu. Toen voerden de militanten nog nauwelijks terreuracties uit. Zij concentreerden zich op het vestigen van een kalifaat.

Een Afrikaanse vredesmacht van 20.000 man intervenieerde en verdreef de militanten uit de hoofdstad. Sindsdien heeft Shabaab zich teruggetrokken op het platteland en laat de organisatie voornamelijk van zich horen door het uitvoeren van terreuraanvallen. De bloedigste was in 2017 toen in Mogadishu een autobom ontplofte en meer dan 500 mensen omkwamen. Ook nu zijn er bijna maandelijks terreuraanvallen op Somalische hotels of ministeries, met tientallen dodelijke slachtoffers.

In het buitenland voerde Shabaab terreuracties uit in Djibouti, Ethiopië en Oeganda. Maar het zwaartepunt ligt in Kenia. Vergaand waren de aanvallen op het luxe winkelcentrum Westgate in 2013, met 67 doden, en in het noordelijke stadje Garissa, in 2015, waar op een universiteit 150 studenten werden vermoord. Sindsdien zijn de Keniaanse veiligheidstroepen beter voorbereid. Dat bleek ook bij de aanval op het Dusit hotel. Enkele andere aanslagen konden worden voorkomen, zoals begin vorig jaar op het hoofdbureau van de politie.

In het barre woestijngebied bij de Somalische grens voeren de Shabaab-strijders echter nog regelmatig kleine aanvallen uit, bijvoorbeeld op bussen waarbij de christelijke passagiers worden geëxecuteerd.

Grote nederlaag

15 januari is een symbolische datum voor Shabaab en Kenia. Want precies drie jaar geleden brachten in Somalië de Shabaab-militanten het Keniaanse leger bij het stadje El Adde in Somalië een grote nederlaag toe toen ze een basis aanvielen en ten minste 140 Keniaanse soldaten doodden. Het Keniaanse leger was in 2011 Somalië binnengevallen en maakt nu deel uit van de Afrikaanse vredesmacht. Die vredesmacht dringt samen met het rudimentaire Somalische leger Shabaab steeds verder terug.

Shabaab raakte verzwakt door een interne ruzie tussen aanhangers van de Islamitische Staat en Al-Qaeda. Ook raakten de VS meer betrokken bij de strijd, zij voerden vorig jaar 47 aanvallen met drones uit op posities van Shaabab. De groep slaagt er echter steeds weer in om terug te slaan. De geschatte 10.000 Shabaab-strijders werden onder de in 2014 bij een Amerikaanse drone-aanval gedode Godane sterk georganiseerd, met een geheime dienst, een speciale afdeling strijders voor Kenia en een zelfmoord-equipe. Behalve onder een kleine maar militante minderheid van de Somaliërs is de groep niet populair maar door de armoede, de zwakke staatsstructuren en het incapabele Somalische leger blijft de groep kansen benutten.

Met alleen militaire middelen zijn ze vermoedelijk niet te verslaan, terwijl onderhandelen met de onbuigzame groep ook niet tot de mogelijkheden behoort.