Het schnabbelregister van de NPO is nauwelijks ingevuld

Publieke omroep Slechts drie van de elf omroepen geven de nevenfuncties van hun journalisten op. Terwijl dit al een jaar verplicht is.

Tv-presentatoren Fons de Poel (Door andere ogen), Yvon Jaspers (Boer zoekt vrouw) en weerman Peter Kuipers Munneke (NOS Journaal)
Tv-presentatoren Fons de Poel (Door andere ogen), Yvon Jaspers (Boer zoekt vrouw) en weerman Peter Kuipers Munneke (NOS Journaal) Foto’s ANP

De meeste publieke omroepen houden zich niet aan de plicht nevenfuncties van hun journalisten openbaar te maken. Slechts drie van de elf omroepen vulden onlangs op hun website het register in. De verplichting geldt voor „belangrijke journalistieke functionarissen”, „in ieder geval hoofdredacteuren en overige gezichtsbepalende presentatoren (‘anchors’)”.

Zo meldt de NOS dat weerman Peter Kuipers Munneke dit voorjaar een lezing geeft over klimaatverandering in de Protestantse Kerk in Nuenen (bezoldigd). Ook de VPRO en Human werkten hun register bij.

Bij de invoering van de nieuwe Governance-code Publieke Omroep op 1 januari 2018, schreef de NPO dat de nieuwe regels de onafhankelijkheid van de publieke omroep nog beter moeten „verankeren” en „waarborgen”. Politieke partijen vragen al langer om meer transparantie over beleid en uitgaven. Toen Trouw afgelopen zomer onthulde dat presentatrice Yvon Jaspers (KRO-NCRV) onder contract staat bij veevoedergigant For Farmers, drongen partijen aan op „volledige transparantie” over bijverdiensten van omroepmedewerkers.

Waarom is dat ruim een jaar na invoering van de nieuwe gedragscode bij de meeste omroepen niet gebeurd?

  1. Wat zijn de nieuwe regels?

    Omroepen waren al verplicht de nevenfuncties van topfunctionarissen op de website te vermelden, waaronder de raad van toezicht (RvT) en het bestuur. Dat doet ook iedere omroep. Zo meldt Omroep MAX dat RvT-lid André Kamphuis ook freelance belastingadviseur is. En staat op de website van Powned dat John Lommers (RvT) communicatie-adviseur is voor de VVD (onbezoldigd).

    De gedachte is: omroepmedewerkers moeten onafhankelijk zijn. Nevenfuncties zouden tot belangenverstrengeling kunnen leiden, bijvoorbeeld bij het gunnen van een dienst of opdracht. Ook voor journalisten die zich laten inhuren bestaat dat risico. Vandaar dat de gedragscode vorig jaar is uitgebreid. Als omroepen een nevenfunctie van een hoofdredacteur of presentator (in vaste dienst) goedkeuren, moet die, bezoldigd of niet, in het register op de website worden vermeld.

  2. Waarom hebben de meeste omroepen dat na een jaar nog niet gedaan?

    Omroepen zeggen: we zijn ermee bezig. Omroep MAX stuurt medewerkers volgende week een enquête met „zo’n tien vragen” over het onderwerp. „Half februari” verwacht directeur Jan Slagter het register aan te vullen. Ook omroepen als AVROTROS, BNNVARA en EO inventariseren „jaarlijks”: in januari. Waarom dat niet eerder is gebeurd? BNNVARA zegt dat de omroepen afgelopen jaar „in samenwerking met CIPO” (toezichthouder Commissie Integriteit Publieke Omroep) gewerkt hebben aan „de implementatie” van de nieuwe gedragscode.

  3. Maar omroepen moeten nevenfuncties toch zelf vóóraf goedkeuren?

    Dat klopt, zegt de woordvoerder van AVROTROS. „Maar voor de volledigheid willen we er zeker van zijn dat alle informatie die we hebben nog steeds actueel is en dus klopt.”

    De gedragscode schrijft een jaarlijkse vragenlijst voor, al stelt minister Arie Slob (Media, CU) ook dat de lijst „actueel” moet zijn. In antwoord op Kamervragen van D66 zei de minister twee maanden geleden al: „Op het moment dat een te melden nevenfunctie wordt toegestaan, dient dat [...] meteen te worden opgenomen in het register.”

    De NOS zegt het register vanaf dit jaar maandelijks bij te zullen werken.

    Lees ook: Vrij baan voor lobbyist Yvon Jaspers bij Jinek
  4. Wat zegt de toezichthouder?

    Er was verwarring bij de omroepen. Volgens de CIPO, die toeziet op de naleving, was „onduidelijk wie er in de categorie journalistieke functionarissen vallen”. Welke programma’s ‘journalistiek’ zijn, staat niet in de nieuwe gedragscode.

    CIPO publiceerde, na een gespreksronde met de omroepen, vorige week een aanvulling op de eigen website. De commissie neemt de ‘CCC-codering’ als uitgangspunt: ieder programma van de publieke omroep krijgt na uitzending een genre-aanduiding. ‘Journalistiek’ zijn programma’s in de categorie ‘nieuws’, ‘actualiteiten’, ‘actuele meningsvorming’, ‘meningsvorming’, ‘actuele sportinformatie’ en ‘radio opiniërend’. De nieuwe regels gelden daarom voor de presentatoren van bijvoorbeeld Nieuwsuur, Buitenhof en De Wereld Draait Door. Maar niet voor die van Radar of Keuringsdienst van waarde.

  5. Wordt met de invoering van de nieuwe regels ieder risico op belangenverstrengeling zichtbaar?

    Nee. Yvon Jaspers bijvoorbeeld hoeft niet in het register van KRO-NCRV te worden opgenomen. Boer zoekt vrouw en Onze Boerderij zijn geen journalistieke programma’s, maar vallen in de categorie ‘human interest’. De CIPO-woordvoerder: „Het vermelden van haar nevenfuncties mag zeker en verdient aanbeveling, maar hoeft dus niet.”

  6. Volgen er sancties voor nalatige omroepen?

    Vooralsnog niet. Het NPO-bestuur kan geld inhouden van omroepen die de regels niet naleven, maar dat is nog nooit eerder gebeurd. CIPO wil de omroepen die de registers leeg laten, de komende weken eerst om opheldering vragen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.