May mag verder en wil nu polderen

Brexit Premier May heeft de vertrouwensstemming overleefd, maar in haar zoektocht naar steun voor een nieuwe Brexit-deal krijgt ze het niet makkelijk.

Illustratie Roland Blokhuizen

Een dag nadat 118 partijgenoten van Theresa May en 10 leden van de Noord-Ierse gedoogpartner haar Brexit-deal neersabelden, schaarden de voltallige fracties van de Conservatieven en Noord-Ierse unionisten zich achter May in de vertrouwensstemming tegen haar regering. Haar beleid kunnen ze niet velen, maar May dulden ze. De mogelijkheid dat de regering valt en Labour verkiezingen wint, is voorlopig de ultieme bindende factor.

May kan nu verder. Ze zei woensdagavond nog te willen beginnen met gesprekken met de leiders van alle politieke partijen. Haar doel is uit te vogelen waar de Brexit-raakvlakken zijn en of er een akkoord mogelijk is dat wel op steun van het Lagerhuis kan rekenen. May wil polderen.

De uitslag van de stemming laat zien dat May het moeilijk krijgt. De voltallige oppositie van Labour, de Schotse nationalisten, Welshe nationalisten, Liberal Democrats, Green Party en vier onafhankelijke Lagerhuisleden wilde May naar Buckingham Palace sturen om haar ontslag aan te bieden aan de koningin. Met hen moet May nu een deal zien te smeden.

Oppositieleider Jeremy Corbyn (Labour) stelde onmiddellijk eisen. Praten is prima, zei Corbyn. Maar „de regering moet voor eens en altijd de mogelijkheid van No Deal uitsluiten voordat constructieve gesprekken mogelijk zijn”, zei Corbyn.

Dat is een eis waar May grote moeite mee heeft. Dreigen met No Deal is een drukmiddel dat de premier achter de hand houdt om concessies bij de EU en instemming voor haar deal in het Lagerhuis voor elkaar te krijgen. No Deal uitsluiten is onbespreekbaar voor de hardliners bij de Tories die denken dat dat juist de beste vorm van de Brexit is. Als Corbyn opnieuw een motie van wantrouwen indient, kunnen deze hardliners de gok wagen en hem steunen.

Lees ook: Welke Britse parlementsleden krijgen nu een grotere rol?

May kan proberen buiten Corbyn om aan te kloppen bij delen van de Labourpartij die een zachtere Brexit (lidmaatschap interne markt en douane-unie) willen. Een monsterverbond van het pragmatische midden van de Britse politiek zou wellicht op een meerderheid kunnen rekenen.

De EU is waarschijnlijk bereid te praten over een nieuwe deal en een kort uitstel van de Brexit, als de Britten hun huidige bezwaren laten varen. Oftewel: de EU ziet een zachte Brexit zitten. Er is dan ook geen noodoplossing nodig voor de Ierse grens. Noord-Ierland wordt ook niet anders behandeld dan de rest van het Verenigd Koninkrijk, de grootste zorg van de Noord-Ierse unionisten.

May verwerpt Brexit-light

Het probleem is dat May zo’n Brexit-light verwerpt. Einde aan vrij verkeer van personen is voor de premier heilig. Bovendien zullen delen van het Lagerhuis grote kritiek hebben. De Britten volgen dan EU-regels, maar hebben geen stem meer in Brussel. Dat is een verslechtering van de huidige situatie.

May kan de uitslag van de stemming ook zien als een teken dat ze dicht bij huis moet blijven. Partijgenoten en haar gedoogpartner overhalen zich achter een deal te scharen is nog altijd makkelijker dan onderhandelen met de oppositie. De DUP wees er na de stemming op dat zonder de tien stemmen uit Noord-Ierland de regering zou zijn gevallen. May kan besluiten in te zetten op een akkoord dat op grote lijnen lijkt op haar huidige deal.

In Brussel moet ze dan verkopen dat de noodoplossing voor de Ierse grenskwestie opnieuw geregeld moet worden. May zal eisen dat de noodoplossing tijdelijk is met een einddatum, anders zullen de Tories en de unionisten niet instemmen. Het probleem: Brussel gaat niet akkoord. Een noodoplossing is geen noodoplossing als die niet altijd inzetbaar is.

Opgeven is ook een optie. De premier kan besluiten dat de politiek er niet uitkomt. Ze kan trachten een nieuw referendum te organiseren waarin de Britten de keuze moeten maken: de deal van May of blijven. Vooralsnog is er geen meerderheid in het Lagerhuis voor zo’n referendum, al neemt het animo toe.

May kan ook besluiten dat onderhandelen heilloos is, gezien de verdeeldheid. In plaats van een deal te regelen, kan ze grondiger voorbereiden op een Brexit zonder afspraken. De vrees voor chaos in het VK en de EU kan ertoe leiden dat autoriteiten uiteindelijk noodafspraken maken om de ergste klappen op te vangen. De nieuwe uitdrukking ‘een begeleide No Deal' doet al de ronde in Londen.

Commentaar pagina 17Gevolgen No Deal pagina E4-5