Tolga Akmen / AFP

71 dagen, en bedrijven zijn nog steeds niet klaar voor ‘no deal’

Brexit Onzekerheid weerhoudt ondernemers ervan dure maatregelen te treffen.

Nu is het nog krap zeventig dagen. Het moment waarop de Britten uit de Europese Unie stappen is akelig dichtbij: 29 maart om elf uur ’s avonds, als de Brexit tenminste niet alsnog wordt uitgesteld. ‘No deal’ – uittreding zonder nieuw handelsakkoord – is sinds afwijzing van de deal tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk een reëel scenario.

Nederlandse bedrijven weten dat. Of althans, ze zouden het moeten weten. Vrijwel meteen na het Brexit- referendum in 2016 begonnen ondernemersorganisaties en de Rijksoverheid met campagnes om bedrijven wakker te schudden. Bereid je voor, is de boodschap, op de slechtst denkbare Brexit, eentje die het handelsverkeer met het Verenigd Koninkrijk sterk bemoeilijkt. Een Brexit met douaneheffingen, uiteenlopende productregels, grenscontroles, veel nieuwe rompslomp.

Die boodschap is nog altijd niet overal doorgedrongen, zo bleek in december uit een enquête van de Kamer van Koophandel onder 271 bedrijven die zakendoen met het VK. Slechts 24 procent zei goed voorbereid te zijn. Dat is hoger dan in oktober (15 procent). Maar het merendeel van de bedrijven (58 procent) heeft geen plan gemaakt voor een no-deal scenario.

Gevolgen voor havens, aanvoer van medicijnen, landingsrechten en financiële transacties zijn niet te overzien

Een woordvoerder van werkgeversclubs VNO-NCW en MKB-Nederland herkent zich in het beeld. „Het bewustzijn neemt toe, maar nog steeds denkt een deel van de bedrijven te lichtzinnig over de Brexit.” VNO roept binnenkort samen met de Nederlands-Britse Kamer van Koophandel (NBCC) industriële bedrijven bijeen, die onder meer de Britse auto-industrie bevoorraden. Direct na de afwijzing van de deal door het Lagerhuis dinsdagavond stuurden VNO en MKB een persbericht rond waarin ze het kabinet oproepen te ijveren voor uitstel van de Brexit, om no deal te voorkomen. „De gevolgen daarvan voor de havens, de aanvoer van medicijnen, landingsrechten en financiële transacties zijn niet te overzien”, zegt VNO-voorman Hans de Boer. In december kondigde de Europese Commissie enkele noodmaatregelen aan om chaos te voorkomen, onder meer in het vliegverkeer en in de financiële sector. Maar van business as usual kan geen sprake zijn, meent Brussel.

Onzekerheid over de Brexit weerhoudt veel bedrijven ervan te investeren in voorbereidingen, zoals het inhuren van douane-experts. En no deal was tot voor kort amper voorstelbaar, zegt Lyne Biewinga, voorzitter van het NBCC Brexit Forum. „Nu de deal is weggestemd, zie ik dat bedrijven zich toch wel erg zorgen maken. Het optimisme verdwijnt als sneeuw voor de zon.” Sommige bedrijven zijn al wel erg ver met de voorbereidingen. „In de bloemensector worden no deal-simulaties gedaan”.

Verse waar

Nederlandse komkommers, tomaten en snijbloemen – het Verenigd Koninkrijk is grootafnemer. Een ‘no deal’ maakt deze markt tot ‘derde land’, wat kan leiden tot nieuwe kwaliteitseisen, inspecties en grenscontroles. Veel groente- en fruitbedrijven zijn handel met derde landen al gewend, zegt Gert Mulder van branchevereniging GroentenFruit Huis. Maar de logistieke gevolgen zijn niet te voorzien. „Daar kunnen bedrijven zich niet op voorbereiden.” De sector maakt zich zorgen over lange rijen aan de grens. Wachten is niet wenselijk met verse producten. Overheden kunnen wel helpen door bijvoorbeeld documenten elektronisch aan te bieden, voor snelle verwerking.

Vlees is het belangrijkste agrarische exportproduct vanuit Nederland naar het VK. Aan welke kwaliteitseisen moet dat straks voldoen, mocht het Verenigd Koninkrijk een ‘derde land’ worden? „Wij spreken met de Britten over het gebruik van een oud, vrij algemeen exportcertificaat, dat stelt dat producten aan de EU-regels voldoen”, zegt Frans van Dongen, lobbyist voor de vleessector bij branche-organisatie COV. In de praktijk zouden veterinaire en voedselveiligheidseisen dan hetzelfde blijven.

Ander pijnpunt: invoerheffingen. Bij handel onder WTO-regels zijn die in het vlees gemiddeld 50 procent.

De vleessector heeft een voordeel als het op de Brexit aankomt: bedrijven in het vlees exporteren vaak over de hele wereld, zegt Van Dongen. Hun administratie is dus al ingericht op handel met derde landen. Wel vermoedt hij dat kleinere bedrijven een beroep moeten doen op extra mankracht om de certificering in goede banen te leiden.

Matthijs Mesken, directeur van de Vereniging van Groothandelaren in Bloemkwekerijprodukten, raadt zijn leden nauw contact aan met hun Britse klanten. Die hebben hun zaakjes niet altijd op orde, merkt hij. Ook in het VK moeten Nederlandse bloemen en planten straks misschien gekeurd worden, bijvoorbeeld op ziekten. „Daar moet een bedrijf op ingericht zijn: de verlichting moet goed zijn, de ruimte moet afgesloten kunnen worden zodat partijen niet vermengd raken.”

Personeel

Nu is het nog simpel om Nederlands personeel in het VK te laten werken, of Brits personeel in Nederland. Na een ‘harde Brexit’ ontstaat voor bedrijven een wirwar aan regels rond belastingen, sociale zekerheid en pensioen.

Bijvoorbeeld: een Nederlander die gedetacheerd wordt naar het VK, blijft nu nog verzekerd voor de AOW, kinderbijslag en arbeidsongeschiktheid. Dat houdt op als het land de EU verlaat zonder nieuwe afspraken. De werknemer komt dan niet meer in aanmerking voor een arbeidsongeschiktheidsuitkering, en zijn toekomstige AOW kan lager uitvallen.

Veel bedrijven hebben zich hier nog amper op voorbereid, zeggen Armand Lahaije en Ruud Blaakman, die namens werkgeversorganisatie AWVN voorlichting geven over de Brexit. „Ondernemers hielden een harde Brexit lang voor onmogelijk”, zegt Blaakman. Lahaije: „Men dacht dat het wel goed zou komen.”

Financiële sector

De Nederlandsche Bank (DNB) is bezorgd over de toegang van banken en verzekeraars tot Britse ‘clearinghuizen’ bij een ‘no deal’. Dat zijn partijen die miljarden aan risico’s van derivatencontracten overnemen. De Europese Commissie heeft de toegang hiertoe daarom voorlopig gegarandeerd voor het geval een Brexitdeal uitblijft. Toch is DNB er niet helemaal gerust op. Er is ook positief nieuws. Nederland wordt centrum van financiële handel”, schreef de AFM eind vorig jaar zelfverzekerd over de verwachte consequenties van de Brexit. De beurstoezichthouder kwam tot die conclusie omdat hij werd overspoeld door vergunningaanvragen van Britse financiële instellingen, vooral effectenhandelsplatforms en -huizen. Die zouden naar Amsterdam willen om hun diensten in de EU te kunnen aanbieden wanneer een Britse vergunning daarvoor na de Brexit niet meer volstaat. De AFM gaat ervan uit dat 30 tot 40 procent van de Europese effectenhandel zich in Nederland vestigt. Tradeweb en Bloomberg hebben zo’n vergunning al binnen.

Goed nieuws dus, maar een ‘no deal’-Brexit is óók risicovol voor de Nederlandse financiële sector. Ondernemingen kunnen dan hun toegang tot de Britse financiële markten verliezen, schreef de AFM woensdag.

Philips

Philips-baas Frans van Houten zat in mei aan tafel bij Theresa May. De Britse premier hoorde hem en andere afgezanten van prominente Europese bedrijven aan. Hun boodschap: „Het VK moet één blok vormen met de rest van Europa.”

Philips is erg gebaat bij vrij verkeer tussen z’n veertig fabrieken. MRI-scanners, bijvoorbeeld, worden dan wel in de buurt van Eindhoven in elkaar gezet – maar componenten komen uit China en de VS, en de software uit India.

In het VK denkt een multidisciplinair team van Philips na over potentiële problemen. Hoe gaan ze de Britse ziekenhuizen in het klantenbestand van onderdelen blijven voorzien? En in de enige Philips-fabriek in het VK is bijna alle productie, vooral babyproducten, bestemd voor export. Van Houten dreigde dan ook al om de productie uit het land te verhuizen wanneer het tot een ‘harde Brexit’ komt.

Toerisme

Minder vrijgezellenfeesten straks in de Amsterdamse binnenstad? Dat is lastig te zeggen. Nederland verwelkomde in 2017 zo’n 2,2 miljoen Britse toeristen, die hier vooral voor een stedentrip kwamen – bij uitstek iets wat je op de korte termijn boekt. „Voor ons is het een grote doelgroep”, zegt woordvoerder Marieke Meijer van hostelketen Stayokay, dat drie locaties in de hoofdstad heeft. „Het is lastig erop te anticiperen. Het enige wat we zien is dat sommige vaste klanten uit het VK even wachten met hun boekingen. Vooralsnog is dat een kleine groep.”

Andersom ziet reisorganisatie ANVR dat er voor toerisme naar het Verenigd Koninkrijk vooral vragen zijn over welke documenten straks nodig zijn. „Gaat het om een ID-kaart of je paspoort?” aldus een woordvoerder. „Het ligt er echt aan wat voor afspraken er nog gaan komen.”

Geruststellend: „Het land blijft er gewoon liggen.”

Auto’s

Rob Engelaar / ANP

Ja, ze zijn bang voor importheffingen en ja, het wordt een enorm gedoe met douanepapieren. Maar het grootste probleem wordt de planning, zegt Sigrid de Vries, baas van de Europese branchevereniging voor toeleveranciers in de auto-industrie Clepa.

Met enkel VDL Nedcar, Terberg en DAF is de Nederlandse auto-industrie bescheiden. Maar Nederland heeft wel zo’n driehonderd bedrijven die spullen leveren aan fabrikanten, ook in Groot-Brittannië. De Vries: „De hele logistiek in de auto-industrie is ingericht op just in time delivery.” Auto-onderdelen nemen vaak veel ruimte in. Dus willen fabrikanten ze graag pas hebben als ze daadwerkelijk gebruikt worden. De Vries. „Bij oponthoud door obstakels aan de grens gaat de hele productieketen overhoop.” Toeleveranciers moeten dan óf de boetes slikken die fabrikanten opleggen, óf opslag in Groot-Brittannië gaan regelen, wat duur is.

Medicijnen

Lex van Lieshout / ANP

Door de Brexit haalde Nederland het Europees Geneesmiddelenagentschap en de meeverhuizende bedrijven binnen. Behalve die ‘buit’ betekent de Brexit weinig goeds voor de zorg. Het aantal medische producten dat uit het Verenigd Koninkrijk wordt geïmporteerd ligt naar schatting tussen de 2.500 en 3.500. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen werkt dan ook aan een lijst van kritieke medicijnen waarvoor Nederland echt afhankelijk is van het VK. Farmaceutische bedrijven wordt gevraagd naar hun voorbereidingen op de Brexit en er worden alternatieve producten bekeken. Een van de opties is geneesmiddelen met een ontheffing op grond van de Geneesmiddelenwet tijdelijk onverminderd in te voeren. Een medicijnvoorraad heeft Bruno Bruins vanwege de Brexit nog niet aangelegd, zo antwoordde de minister (Medische Zorg, VVD) dinsdag op Kamervragen.

Transport en opslag

Frank van Beek / ANP

De Brexit heeft transportbedrijf Visbeen uit Nieuwe-Tonge al „ontzettend veel geld gekost”, zegt Michel van der Burg, financieel controller bij de firma. Sinds september gaat Visbeen uit van het scenario van een ‘no deal’ . „We hadden voorheen amper een relatie met de douane. Straks hebben we die in dit scenario wel nodig. Alle systemen worden nu doorgelicht, er moeten bijvoorbeeld productcodes in staan.” Visbeen zoekt ook een expediteur voor de verwachte douaneformaliteiten. Veel meer personeel, en dat alleen om het papierwerk voor douaneformaliteiten af te handelen. „Bij een no deal moeten we zo’n dertig tot veertig extra mensen inschakelen”, zegt Folkert Bergstra, vicepresident Finance van CEVA dat logistiek diensten verleent aan verschillende grote bedrijven en alleen al in de Benelux zo’n dertig magazijnlocaties heeft met ongeveer vierduizend werknemers.

Bijkomende complicatie is dat de overheid extra douaniers nodig heeft en voor personeel in dezelfde vijver vist als CEVA. „Maar personeel is op dit moment schaars. We leiden daarom zoveel mogelijk mensen intern op.”

Vraag naar extra magazijnruimte is er voorlopig nog niet. „Bepaalde klanten willen wel een klein voorraadje aanhouden, en in het VK worden hier en daar buffers aangelegd, maar het effect is niet reuzegroot.”

Haven en luchthaven

Foto Getty Images

Rompslomp: veel ingewikkelder zijn de gevolgen van een harde Brexit voor Schiphol en de Rotterdamse haven niet. Maar probeer je er maar eens als mainport op voor te bereiden. Extra stappen in het douaneproces in de haven leiden tot langere wachttijden, die weer leiden tot congestie, en mogelijk tot een tekort aan parkeerplekken voor vrachtwagens. Ja, de haven onderzoekt of en, zo ja, waar er ruimte gemaakt moet worden voor trucks. Hoewel het VK al niet bij de Schengenlanden hoorde, volgt na een ‘harde’ uittreding uit de EU wel degelijk een uitgebreidere paspoortcontrole op Schiphol. EU-paspoorten krijgen een minder strenge behandeling van de marechaussee dan die van ‘derde landen’. Een Brits paspoort wordt dan net zo uitgebreid gecheckt als dat van een Albanees of een Amerikaan. In oktober waarschuwde de luchthaven dat dit mogelijk langere rijen oplevert.

Vissers

Maurice Boyer

Een denkbeeldige streep door de Noordzee en Het Kanaal zal de wateren bij een no-deal-Brexit in twee gelijke helften opdelen: een Brits en Europees gedeelte. De Britten worden weer baas in eigen water. Nederlandse vissers moeten in de eigen helft van de Noordzee met elkaar vechten om een klein stukje visgebied. Een no-deal-Brexit is een doemscenario voor Nederlandse vissers die al decennialang in de Britse wateren vissen, maar echt voorbereiden daarop doen ze nog niet, stelt Johan Nooitgedagt van de Nederlandse Vissersbond. „Heeft ook geen zin. Als een deel van de Noordzee gesloten is, is dat een gegeven. Er zal een ‘survival of the fittest’ ontstaan tussen vissers op EU-wateren en dat zal leiden tot verdringing.” Of het op 30 maart al tot zo’n harde scheiding komt, is de vraag. In de Europese Raad voor Visserij zijn eind 2018 afspraken gemaakt over wat er per land dit jaar gevangen mag worden.

Stroom

Koen Suyk / ANP

Grotere concurrentie, meer leveringszekerheid – en dat voor de komende veertig jaar.

Dat was het plaatje toen de stroomverbinding Britned in 2011 een feit was. Via een verbinding van 260 kilometer met een capaciteit van 1.000 megawatt (de omvang van een elektriciteitscentrale) kwam de Britse stroommarkt een stuk dichter bij die van het Europese continent. Tot plezier van kopers en verkopers van elektriciteit.

Maakt een harde Brexit de kabel, voor zo’n 600 euro miljoen aangelegd, werkloos?

Nee, dat zal volgens mede-eigenaar Tennet niet gebeuren. De Nederlandse exploitant zegt de andere aandeelhouder (National Grid) op alle scenario’s te hebben voorbereid. Ook op de hardste Brexit. Zelfs dan houdt de kabel zijn huidige functie. Alleen moeten de gebruikers in dat geval capaciteit reserveren via een zogeheten expliciete veiling van Britned. Nu koopt een partij direct stroom en capaciteit via een stroombeurs. Lastiger, maar de kabel blijft gewoon zijn werk doen.

Whisky

Foto Getty Images

Voor handelaren en importeurs van whisky is Groot-Brittannië een belangrijke handelspartner. Want hoewel whisky ook wordt gemaakt in landen als Ierland en de Verenigde Staten, komen de meeste bekende soorten uit Schotland. Om niet verrast te worden door eventuele handelsbelemmeringen als gevolg van een Brexit bouwen sommige importeurs daarom nu nog snel extra voorraad op.
Bij drankimporteur Bresser en Timmer uit Wageningen mikken ze op ongeveer een maand extra voorraad, zegt mede-eigenaar Auke Timmer. Voor de zekerheid, want de realiteit is dat Timmer eigenlijk nog geen idee heeft wat hem na een Brexit te wachten staat. Wordt importeren lastiger? Wordt Schotse whisky duurder? Timmer zou het niet weten.
Ook zijn collega Marcel Bol van Whisky Import Nederland durft na meer dan twee jaar informatie verzamelen niet te voorspellen wat er na 29 maart verandert. Toch heeft ook hij op dit moment iets meer Schotse whisky op voorraad dan gebruikelijk. Maar daarin kun je ook weer niet te ver gaan, zegt hij. „Want het is niet zo dat de bank je extra financiert omdat er een Brexit aankomt.”

    • door onze redacteuren