Alles hangt af van waar de Britten nu mee komen

Europese Unie Het enige wat de EU kan doen nadat het Britse Lagerhuis de Brexitdeal dinsdag verwierp: afwachten. Men gaat wel door met de ratificatieprocedure. Je weet maar nooit.

Hoofdonderhandelaar namens de EU, Michel Barnier, spreekt in het Europees Parlement in Straatsburg, een dag na de stemming in Londen. Naast hem zit Frans Timmermans.
Hoofdonderhandelaar namens de EU, Michel Barnier, spreekt in het Europees Parlement in Straatsburg, een dag na de stemming in Londen. Naast hem zit Frans Timmermans. Foto Frederick Florin/AFP

Michel Barnier, de hoofdonderhandelaar namens de EU, was woensdagochtend nog niet bekomen van de nederlaag van Theresa May in het Lagerhuis. „Het is nog te vroeg om alle gevolgen te overzien”, zei hij in het Europees Parlement, zichtbaar en hoorbaar teleurgesteld. Twee jaar onderhandelen onder zijn leiding is feitelijk mislukt. De bezwaren in het Lagerhuis zijn volgens Barnier zo „divers” dat „er geen helder alternatief” is. Het enige wat de EU kan doen: afwachten wat de Britten willen. Barnier weet het niet meer: „Dit akkoord is echt het beste compromis, voor beide partijen.”

Dit had de ochtend moeten zijn waarin het Europees Parlement als laatste in de rij in een debat zou aangeven in te stemmen met het uittredingsakkoord – na het Lagerhuis. De Europese Unie gaat ook gewoon door met de ratificatieprocedure, onderstreepte Frans Timmermans, die het woord voerde namens de Europese Commissie. Je weet maar nooit.

Maar woensdagochtend overheersten net als dinsdagavond teleurstelling en een zekere mate van radeloosheid. Wat kan de Europese Unie, als elke concessie een nieuw probleem in Londen oplevert? „Als een deal onmogelijk is en niemand wil een No Deal, wie heeft dan eindelijk de moed om te zeggen wat de enige echte oplossing is”, twitterde EU-president Donald Tusk dinsdagavond. Mede-onderhandelaar namens het EU-parlement Guy Verhofstadt kwam meteen met wat al snel de Brusselse mantra zou blijken: „Het Britse parlement heeft gezegd wat het niet wil, nu is het tijd uit te vinden wat ze wel willen.”

Ook Jean-Claude Juncker speelde de bal dinsdagavond nadrukkelijk naar Britse zijde: „Ik dring er met klem op aan dat het Verenigd Koninkrijk duidelijk maakt wat het van plan is”, liet de Europese Commissie-voorzitter weten. Maar: „De tijd dringt.” De Brexit is over tien weken.

Niemand wil No Deal

Zonder nadere actie vertrekt het VK op 29 maart zonder afspraken uit de Europese Unie. Dat is nu het uitgangspunt waar de EU zich meer dan ooit op voorbereidt. En niemand die dat wil, aan EU-zijde. Maar elke initiatief om het te voorkomen zal nu van Britse zijde moeten komen. Dat is de consensus in Brussel en de andere hoofdsteden.

Veel hangt af van de vraag waarmee de Britten de komende dagen naar Brussel komen. Toch weer praten? Dat kan altijd. De Duitse staatssecretaris voor Europese Zaken Michael Roth (SPD) twitterde dinsdagavond, in het Engels: „Een ramp. Vreselijk. Maar de deur van de EU blijft open staan. #Brexit”.

Volg de laatste ontwikkelingen in de EU en het VK via ons Brexitblog

Probleem is dat alle concessies en compromissen tot nu toe niets hebben uitgehaald. De omvang van Mays nederlaag heeft in Brussel het gevoel versterkt dat zij geen enkele deal kan binnenhalen. Voor de EU is dit een duivels dilemma: zoals voor elk land geldt ook voor de Britten dat de premier de premier is – tot er een ander is. Maar de facto heeft ‘Brussel’ niemand meer in Londen om de deal mee te sluiten.

Dat ligt anders als de Britten uitstel van de Brexit aanvragen. Dat vergt instemming van alle lidstaten. Zij hebben geen principiële bezwaren, dat is intussen duidelijk. Wel willen ze weten waarvoor dat uitstel dient. Komen er nieuwe verkiezingen? Een tweede referendum? En bij elke reden van uitstel horen Europese eisen. Juridisch lijkt het mogelijk in mei een Europees Parlement te kiezen zonder Britse vertegenwoordigers, als de Brexit tot daarna wordt verdaagd.

Er is in theorie nog een andere optie: de Brexit gaat niet door. Dit kunnen alleen de Britten beslissen – ze hebben er zelfs geen instemming van de EU voor nodig. Hier wordt in de EU door sommigen nog altijd op gehoopt.

‘Blijf bij ons’

Deze week nog tekenden honderd Europarlementariërs een wanhopige oproep aan de Britten met de boodschap: blijf bij ons. Ook regeringsleiders als Mark Rutte, Angela Merkel en Leo Varadkar van Ierland kunnen daar voorlopig alleen tegen beter weten in op hopen. Europarlementariër Peter van Dalen (CU-SGP) ziet een uitweg: „Er moet nu een gebaar uit Brussel komen. Tusk en Juncker moeten aan tafel. Niet om over een betere Brexit-deal te praten, maar over hoe het VK binnen de EU kan blijven.” Als tegenprestatie, vindt Van Dalen, die namens de CU-SGP in dezelfde eurofractie zit als de Conservatieven van May, moet Brussel beloven dat aan „verdere Europese politieke integratie een einde komt”.

Marcel de Graaff, eurofractieleider van de PVV, is blij dat Mays akkoord door de Britse parlementariërs is weggestemd. „Brussel heeft nooit een goede win-win-deal willen aanbieden aan Londen. Het moest en zou een akkoord worden dat andere landen die een exit uit de EU overwegen bang moest maken.” Zijn partij PVV was jarenlang pleitbezorger van een ‘Nexit’: Nederland uit de EU. „Dat is nog steeds waar wij achter staan.”

    • Tijn Sadée
    • René Moerland