Zij is een van de meest toonaangevende filmmakers van dit moment

Claire Denis Op haar 72ste maakte ze nog een sciencefictionfilm waarmee ze Kubrick, Tarkovski en Nolan naar de kroon steekt. Claire Denis geeft een masterclass op het IFFR.

Claire Denis, een van de meest toonaangevende filmmakers van dit moment.
Claire Denis, een van de meest toonaangevende filmmakers van dit moment.

Wie had ooit gedacht dat de Franse filmmaker Claire Denis een liefhebber was van de Twilight-films? Toch zag ze ze alle vier toen ze uitkwamen en werd instant fan van hoofdrolspeler Robert Pattinson. Dus toen de gelegenheid zich aandiende om een film met hem te maken stond hij bovenaan haar castinglijstje. Dat werd de provocerende en subversieve sciencefictionhorrorfilm High Life, vanaf volgende week te zien op het IFFR, waar de 72-jarige Claire Denis een Mastertalk zal geven.

Denis is een van de meest toonaangevende filmmakers van dit moment. Ze is ook een van de belangrijkste vrouwelijke filmmakers die er zijn. Al heeft ze moeite met de discussie rondom het gebrek aan films van vrouwen op de grote filmfestivals. Hoewel zowel Cannes als Venetië er niet in slaagde om High Life te selecteren, en de film uiteindelijk buiten competitie in Toronto draaide, verklaarde ze dat erkenning niet plaats zou moeten vinden op basis van gender, maar op grond van verdienste. In haar geval een lastige paradox.

Denis kwam relatief laat de filmwereld binnenrollen. Ze werd in 1946 geboren in Parijs en groeide op als diplomatendochter in koloniaal West-Afrika, een periode die een blijvende invloed zou hebben op haar films. Haar eerste stappen in de filmwereld zette ze als assistent van Wim Wenders op de set van Paris, Texas en Der Himmel über Berlin en van Jim Jarmusch tijdens het maken van Down by Law. In een interview met The New Yorker, kort na het voltooien van High Life, vertelde ze hoe Wenders destijds gezegd zou hebben op zoek te zijn naar iemand die sterk en stoer was. En „daar kwam een fragiele, tamelijk kleine blonde jonge vrouw uit de gate”. Iedereen vroeg haar of ze dit kon doen, of dat. Ze zei overal ‘ja’ op. Soms was het waar en soms niet. „Ik wilde niet per se bewijzen dat een vrouw net zo sterk kon zijn als een man, maar ik dacht wel dat als ik nee zou zeggen, het dan afgelopen zou zijn.”

Het is een veelzeggende herinnering, die het dilemma van veel vrouwen op een filmset haarfijn samenvat.

Toen ze uiteindelijk in 1988 zelf debuteerde als regisseur, was dat met het semi-autobiografische Chocolat, over de vriendschap tussen de dochter van een Frans gezin in Kameroen en de jonge bediende van het gezin. Ook voor haar film White Material (2009, met Isabelle Huppert als Franse plantagehoudster in een niet met naam genoemd Afrikaans land waar een burgeroorlog dreigt) keerde ze terug naar het landschap van haar jeugd. Denis ontwikkelde een scherp bewustzijn voor de plaats van vrouwen in de maatschappij, de kracht en de kwetsbaarheid van hun lichamen, de complexe machtsverhoudingen tussen wit en zwart en mannelijk en vrouwelijk.

Voor meer over het programma, de films en de makers op het Internationaal Film Festival Rotterdam 2019, zie dossier IFFR 2019

Haar werk is nooit eenduidig. Het veelgeprezen Beau Travail(1999) bijvoorbeeld is gesitueerd in het vreemdelingenlegioen in Djibouti. Het is zowel een onderzoek naar de destructieve kanten van mannelijkheid, kracht en geweld als een ode aan de schoonheid van het lichaam. Lichamen zijn bij haar zowel landschappen als Fremdkörper, altijd bekeken met accuratesse en overgave. Maar hoezeer mensen ook vreemdelingen kunnen zijn in hun eigen lichaam, er is ook geen cinema die zo intiem en plastisch kan zijn als de beelden die Denis meestal met haar vaste camerapersoon Agnès Godard op het doek boetseert. Dat bleek uit familieschets 35 Shots of Rum (2008) en vorig jaar uit Un beau soleil intérieur waarin Juliette Binoche op zoek gaat naar de liefde.

De onverschrokken Binoche staat ook weer naast Pattinson in High Life, als wetenschapper die met een groep criminelen de ruimte in wordt geschoten. Zogenaamd op zoek naar een energiebron, ergens in de diepste diepten van een zwart gat. Maar feitelijk om experimenten te doen met hun eigen seksuele energie. Met een onvervalste ‘fuckbox’ als organische tegenhanger van Stanley Kubricks artificiële intelligentie HAL. Je hebt een vrouw als Claire Denis nodig „to boldly go where no MAN has gone before”.

    • Dana Linssen