Jeff Goldblum als Dr. Wallace Fiennes in ‘The Mountain’.

Jeff Goldblum: ‘Ik ben een laatbloeier, maar had altijd mazzel’

Jeff Goldblum Doorgaans speelt Jeff Goldblum in spektakelfilms, op IFFR in arthousefilm ‘The Mountain’, over een profeet van lobotomie.

Jeff Goldblum wandelt met echtgenote Emilie de enorme lege hotellounge in Venetië binnen, met in het midden een heel klein koffietafeltje met vier stoeltjes. Een rare setting, het ruikt naar lijm, maar met Goldblum (66) wordt het direct gezellig. „Hi, hi, wat fijn dat jullie hier zijn”, zegt hij. „Een watertje? Ja, dat zou heerlijk zijn. Ik voel mij nu al beter.”

Goldblum oogt veel langer dan zijn 1,92 meter. Hij draagt een zandgeel glimpak met Hawaïshirt, spreekt in zijn bekende filmcadans: hortend en stotend, zich met veel ah’s en eh’s afzettend voor het volgende verbale sprintje. Vaak vouwt hij zijn lange, magere lijf dubbel om je van heel dichtbij met dwaze grijns en ogen op steeltjes aan te kijken. Dat is niet intimiderend, eerder grappig.

Jeff Goldblum speelt de hoofdrol in The Mountain van cultregisseur Rick Alverson. Een vervreemdende film die in Venetië in wereldpremière gaat, en in Nederland misschien alleen op het IFFR te zien is. Dat zie je niet vaak, Goldblum in een kunstfilm. Hij perfectioneerde zijn ‘Gestalt’ in grote komedies of spektakelfilms: Als Dr. Seth Brundle in The Fly, Dr. Ian Malcolm in Jurassic Park, Dr. David Levinson in Independence Day. Wetenschappers, lichtvoetige, sexy nerds. Misschien was hij al in 1983 definitief getypecast als roddeljournalist Michael in The Big Chill, een speelse, vrolijke cynicus met wie je graag een biertje zou drinken.

Dat maakt The Mountain extra desoriënterend. Goldblum speelt weer een wetenschapper: Dr. Wallace Fiennes. Hij is een profeet van lobotomie die met de jonge Andy in de jaren vijftig door het hart van Amerika trekt. Binnen de psychiatrie is lobotomie al op zijn retour, psychofarmaca zijn de toekomst. Maar Dr. Fiennes ploetert koppig voort met zijn riskante methode: hij lobotomiseert patiënten aan de lopende band met een ijspriem door de oogkas. Tegelijk probeert hij via lezingen zieltjes te winnen voor zijn heilzame methode: een monsterlijke charlatan.

Zonder Goldblum geen film

Jeff Goldblum is te veel gentleman om het hardop te zeggen, maar zijn naam op de titelrol maakte deze prikkelende maar ondoorgrondelijke film mogelijk. Goldblum is een groot fan van regisseur Rick Alverson, zegt hij. „Rick is bezeten van een koortsachtige, dappere visie. Zijn cinema is duister, een gealarmeerd soort ontwaken. Toen hij naar Los Angeles vloog, belaagde ik hem in Chateau Marmont – waar ik ben getrouwd – met vragen: wat betekent dit, waar gaat het heen? Het begin van een gefascineerde odyssee, maar het eind daarvan is nog lang niet in zicht.”

Dr. Wallace Fiennes is gebaseerd op een echt persoon, Walter Freeman. Hoe ziet Goldblum hem: een charlatan of ware gelovige? „Freeman wist hoe dubieus zijn methode was, er zijn zo’n honderd mensen gestorven op zijn operatietafel. Van zijn vierduizend lobotomies was 40 procent bedoeld om homoseksualiteit te ‘genezen’. Hij opereerde ook veel onrustige huisvrouwen, die na hun lobotomie hopelijk tevreden in de keuken bleven. Opstandige pubers, zelfs een kleuter van vier jaar en een baby.

„Ik geloof best dat er een nobele impuls was. Amerika’s gestichten liepen na de Tweede Wereldoorlog over van mannen met PTSS, vaak gewelddadig of zelfdestructief. Maar Freeman zag lobotomie gaandeweg als wondermiddel om iedereen gehoorzaam en ‘normaal’ te maken. Nu lijkt dat chaotische waanzin, voortgekomen uit een groteske, patriarchale houding. En er waren nog minder nobele motieven. Freemans opa was een beroemd chirurg, hij wilde hem overtreffen. Hij was een showman met het charisma van de sekteleider.”

Een typisch Amerikaans fenomeen, denkt Goldblum. „Amerika werd gekoloniseerd door mensen die rijk wilden worden én fanatiek op zoek waren naar goddelijke perfectie. Pure materialisten én mystieke utopisten, enfin, uh, die twee raakten in Amerika op een unieke manier verstrengeld en dat behekst ons nog steeds … Volgt u mij nog een beetje?”

Voor meer over het programma, de films en de makers op het Internationaal Film Festival Rotterdam 2019, zie dossier IFFR 2019

New-age-denken ziet Goldblum als een uiting van diezelfde mentaliteit. „Perfectie via een ‘quick fix’. Als jonge, wat poëtisch ingestelde acteur in Los Angeles was ik daar best vatbaar voor. Ik liet mijn slechte ogen ooit genezen door een psychisch chirurg. U weet wel: die claimen met hun etherische lichaam zonder mes of bloed tumoren te kunnen verwijderen. En dan hebben ze een kippenlevertje in hun mouw verstopt. Die man haalde zo’n kippenlevertje uit mijn hoofd. Veel minder pijnlijk dan Freemans methode, maar ik was doodsbenauwd: zit die astrale hand nu in mijn voorhoofd? Helaas bleef ik mijn bril nodig houden.” Film redde hem van het bijgeloof, vermoedt Goldblum. „Ik speelde zoveel wetenschappers dat ik me hun houding onbewust eigen ging maken.”

Altijd in spektakelfilms

Jeff Goldblum speelt al jaren vooral in superhelden- en spektakelfilms: Thor Ragnarok, Independence Day, Jurassic World – naar verluidt kreeg hij 9 miljoen dollar voor één speech als dr. Ian Malcolm, woordvoerder van de chaostheorie. Acteren lijkt hij niet zo serieus te nemen – opveren doet hij eerder als zijn loungeband Jeff Goldblum & The Mildred Snitzer Orchestra ter sprake komt, waarmee hij op Europese tournee gaat. „Ik oefen elke dag piano en word nog steeds beter.”

Over acteren spreekt Goldblum vaak in verleden tijd. „Als jongeman wilde ik heel, heel graag acteren. Ik ben een laatbloeier, maar had altijd mazzel. Krijg ik mijn eerste rolletje, is dat meteen in Death Wish met Charles Bronson. Mijn eerste filmcredit is Freak Nr. 1, wel typisch. Woody Allen castte mij in Annie Hall om één zinnetje uit te spreken: I forgot my mantra’. Werd dat een soort meme, ik hoor het nog steeds.

„Daarna kwamen al die grote meesters: Robert Altman, voor wie ik vier films deed. David Cronenberg. Steven Spielberg. Wes Anderson. Man, wat een mazzel. Want als ik sommige films terugzie, denk ik: oef! Dat ze mij toen nog een kans gaven! Maar mijn allergrootste meester [Goldblum richt zich met dramatisch gebaar richting echtgenote Emilie] ontmoette ik zeven jaar geleden en zit nu naast me.”

Megafan van Lynne Ramsay

Goldblum trouwde in 2014 met Emilie Livingston (35) en is nu vader van Charlie Ocean (3 jaar) en River Joe (1 jaar). „Emilie is mijn verlichte meesteres, ik zit aan haar voeten en volg haar. Voor zij in mijn leven kwam, was ik veel te labiel en egoïstisch om vader te zijn. En zeker niet de attente en redelijke partner die ik nu ben. Stel je voor, als tienjarige Canadees verhuisde Emilie naar Rusland om daar te trainen! Kampioen ritmische gymnastiek, Olympische Spelen, Cirque du Soleil-dingen. Onlangs was zij body double voor Emma Stone in La La Land.”

Emilie draait geamuseerd met haar ogen: „Ik draaf achter Jeff aan omdat ik dit filmcircus eens wilde meemaken. Hij doet dit in elk interview.”

Jeff Goldblum grinnikt. Zien we hem nog vaker in kunstfilms? „Och, dat hoop ik zo. Ik ben een megafan van de regisseurs Lynne Ramsay en Claire Denis. Ik zou zo graag voor ze werken, maar zien ze mij staan?” Met deze open sollicitatie staat Goldblum op en knipoogt. „Bedankt dat jullie het een half uur met mij uithielden.”