Vicky Knight in Dirty God als de twintiger wier gezicht en lichaam vol littekens zitten na een zoutzuuraanval.

IFFR opent met Sacha Polak: ‘Je wilt kijken en eigenlijk ook niet’

IFFR Sacha Polak koos een verpleegkundige zonder acteerervaring voor de hoofdrol in ‘Dirty God’, de openingsfilm van het IFFR. Alleen zij kon geloofwaardig een vrouw neerzetten met een lichaam vol littekens.

Moet ze damesachtig zitten, vraagt actrice Vicky Knight (1995) grappend aan de Nederlandse regisseur Sacha Polak terwijl ze in haar ruimzittende sportshirt, met licht gespreide benen stoer neerzakt op de interviewbank. De twee bereidden afgelopen woensdag de IFFR-persconferentie voor die ze zo geven over hun film. Knight is de hoofdrolspeelster van Dirty God, de eerste Engelstalige film van Polak (1982) én openingsfilm van het Rotterdamse Filmfestival. Ze speelt twintiger en moeder Jade wier gezicht en lichaam vol littekens zitten na een zoutzuuraanval door haar ex. Op het podium wordt meteen duidelijk waarom Polak deze verpleegster zonder acteerervaring als actrice wilde: Knight, die als kind zelf ernstig verbrand raakte, straalt zoveel street smartness uit dat je haar ondanks haar littekens niet automatisch als een slachtoffer ziet.

Voor meer over het programma, de films en de makers op het Internationaal Film Festival Rotterdam 2019, zie dossier IFFR 2019

Dirty God gaat over het moment dat Jade het ziekenhuis verlaat en probeert haar oude leven weer op te pakken. De film bevat talloze in neonlicht badende uitgaansnachten en een zinderende soundtrack; tijdens haar worsteling besteedt deze jonge moeder in eerste instantie meer aandacht aan uitgaan en flirten dan aan haar dochtertje.

Na de openingsavond van IFFR vliegen Polak en haar team meteen door naar Amerika. Want ook het Sundance Festival wilde Polaks film graag vertonen. Het is de eerste keer dat een Nederlandse film is geselecteerd voor de internationale hoofdcompetitie van dit prestigieuze Amerikaanse festival. Polaks eerdere fictiefilms, die eveneens gaan over complexe vrouwen die je even gemakkelijk kunt omarmen als haten, Hemel (2012) en Zurich (2015), werden op een haar na geselecteerd.

Sacha Polak: naast IFFR wil ook het Sundance Festival graag haar nieuwste film vertonen. Foto Frank Ruiter

‘Ze kan zich nooit verstoppen’

Het idee voor Dirty God ontstond een paar jaar geleden, vertelt Polak als ik haar spreek eind december. Ze zag op Lowlands een jonge vrouw met een gezicht vol littekens door verbranding. „Ik keek naar haar en draaide meteen weg; je wilt kijken en tegelijk ook niet.” Polak zag iedereen om haar heen op gelijkaardige manier reageren en besefte het belang van je gezicht bij communicatie. „En deze vrouw kan zich nooit verstoppen, dat vond ik een interessant gegeven voor een film.”

Tussen haar fictiefilms door maakte Polak de documentaire Nieuwe Tieten (2013) over hoe ze twijfelt over een preventieve borstamputatie nadat ze had ontdekt dat ze hetzelfde borstkankerverwekkend gen bezit als haar jong overleden moeder. Is er een verband tussen haar mastectomie en haar interesse in deze vrouwen met een beschadigd lichaam? Polak: „Het zou kunnen dat die vrouw tijdens Lowlands me opviel in de periode dat ik met dat onderwerp bezig was, dat weet ik niet meer. Het verband lijkt helder, maar is het niet. Ja, ik weet hoe het is om iets kwijt te raken waar je blij mee bent, maar mijn operatie is heel fijn verlopen; als ik toen had geweten hoe ik me nu voel in mijn lijf zou ik niet zo moeilijk hebben gedaan.”

Polak wijst erop dat ideeën voor films bij haar vrij intuïtief groeien. Met scenarist Susanne Farrell ging ze als research vrouwen interviewen die littekens hadden door verbranding of zoutzuur. Volgens politiedata verzesvoudigde het aantal zoutzuuraanvallen in Londen tussen 2012 en 2018, maar dat Polak koos voor een slachtoffer hiervan als hoofdpersoon, kwam vooral door gesprekken, vertelt ze. In de nieuwswaarde was ze minder geïnteresseerd. „Mensen doen het tegenwoordig ook om tasjes te roven, maar ik vond het vooral interessant dat aanvallen vaak plaatsvinden binnen een man-vrouwrelatie of in familiaire kringen. Dat daders het doen omdat ze vinden dat als iemand niet mooi is voor hen, zij voor niemand mooi mag zijn. De impact die dat heeft op slachtoffers. Daar zit drama in.”

Wat haar opviel was dat veel van deze vrouwen met humor over hun situatie konden praten en zichzelf empathischer vonden na de aanval. „Tegelijkertijd waren ze vrij negatief over hun kansen op een nieuwe relatie. En ze weten dat als ze uiteindelijk toch iemand vinden die persoon ook weer moet dealen met alle blikken waar zij zelf mee te maken krijgen.”

Jades pogingen om een seksleven op te bouwen komen uitgebreid in beeld, ze kiest voor webcamseks. Het levert soms bevreemdende momenten op, zoals een ‘ontmoeting’ met iemand die opgewonden wordt van zijn speelgoeddinosaurussen. Waarom was die seks belangrijk? Polak: „Het is een manier voor haar om er weer bovenop te komen; om een gevoel van eigenwaarde te krijgen. In die online seks vindt ze iets wat te controleren is en veilig voelt. Internetseks kan je snel zien als iets vunzigs, maar ik wilde dat het bevrijdend was voor haar.”

Knight wilde de hoofdrol eerst niet

Polaks filmteam kreeg Vicky Knight, een verpleegster zonder acteerervaring, al redelijk snel in het vizier tijdens de zoektocht naar een hoofdrolspeelster. Polak: „Ik wilde een jong meisje met echte brandwonden, en zoveel zijn er niet in het Verenigd Koninkrijk. Ik denk dat we ze ongeveer allemaal hebben gezien.”

Maar Knight zelf wilde niet. Ze had eerder meegewerkt aan een tv-programma en daar een behoorlijke kater aan overgehouden, vertelt de actrice. Zo dacht ze dat het zou gaan over een leven met littekens, maar het programma bleek Too Ugly for Love te heten. Polak en haar castingdirector bleven op Knight inpraten. Uiteindelijk is de actrice enorm blij met het resultaat. Ze toont een tatoeage die ze bovenop de littekens op haar arm heeft laten zetten als herinnering; een zwaluw. In de film deelt haar personage die tattoo met de ex die haar verminkt.

Andere opvallende tatoeages die in de film te zien zijn, zoals de smiley op Knights middelvinger, had ze al en Polak verwerkte die in de film. Zo steekt Jade lachend haar ‘smileyvinger’ op naar een voorbijfietsend kind. Polak: „Vicky’s situatie was totaal anders dan die van Jade, maar er zijn veel raakvlakken. Ook zij werd uitgescholden voor Freddy Krueger [personage uit horrorfilm, red.] en andere zaken.” De regisseur merkte het zelf tijdens de repetities. „Omdat ze niet kon dansen en zwemmen, heb ik met Vicky tijdens het repetitieproces dansles genomen en gingen we vaak naar het zwembad. Tijdens een van onze zwemlessen kwam er een klasje schoolkinderen langs die bleven staan staren. Je moet wel echt een harnas ontwikkelen.”