Historische nederlaag voor May, maar weg is ze nog niet

Brexit Met nog meer stemmen dan verwacht werd premier Mays deal weggestemd. Maar dat zij moet vertrekken, is niet zeker.

Ruzie tussen voor- en tegenstanders van de Brexit.
Ruzie tussen voor- en tegenstanders van de Brexit. Foto henry Nicholls / Reuters

Met nog 73 dagen totdat het Verenigd Koninkrijk uit de EU treedt, is de Brexit-deal van Theresa May met een overweldigende meerderheid door het Lagerhuis weggestemd. Voordat May een nieuw plan kan verzinnen, zal ze woensdag eerst moeten vechten voor haar baan. Labourleider Jeremy Corbyn diende onmiddellijk na de uitslag een motie van wantrouwen in tegen de regering die door de voltallige oppositie wordt gesteund. „Deze regering heeft bewezen incompetent te zijn”, zei Corbyn, zo verhit dat hij bijna ging schreeuwen. May zegde toe de motie woensdag in het Lagerhuis te zullen behandelen.

Van tevoren werd al verwacht dat May de stemming zou verliezen. De marge waarmee dat gebeurde overtrof zelf de meest pessimistische voorspellingen. Uiteindelijk stemden slechts 202 Lagerhuisleden voor en 432 tegen. May is overduidelijk de controle over haar eigen fractie compleet kwijt: 118 Tories stemden tegen de deal van hun partijleider. De pogingen om centristische Labour-politici, ook via de vakbonden, te overtuigen voor de deal te stemmen sloegen dood. May wist slechts drie Labour-politici achter zich te krijgen.

Minuten nadat Kamervoorzitter John Bercow de uitslag van de stemming bekendmaakte, veerde May overeind. Ze was strijdbaar en niet deemoedig. „Het is duidelijk dat het Lagerhuis mijn deal niet steunt”, zei ze. „De stemming van vanavond zegt echter niets over wat het Lagerhuis wel steunt, niets over hoe, of zelfs of, het Lagerhuis van plan is het besluit van Britse kiezers in het referendum te eerbiedigen.”

May somde kort op wat ze de volgende dagen van plan is. Eerst wil ze de motie van wantrouwen overleven. De verpletterende nederlaag betekent niet dat ze woensdag de motie van wantrouwen zal verliezen. De Noord-Ierse unionisten, de gedoogpartner van May, zeggen al weken dat ze tegen de deal zijn, maar de premier uiteindelijk steunen. De kleine Noord-Ierse partij geniet als gedoogpartner een onevenredig grote invloed. Als zij de regering ten val brengt, met waarschijnlijk verkiezingen tot gevolg, boet zij in aan macht. Ze kan dan niet langer onwelgevallige voorstellen blokkeren om de grens op het Ierse eiland onzichtbaar te houden.

Een groep van de meest overtuigde Brexiteers binnen de Conservatieven, liet weten May ook niet te zullen laten vallen. De plannen van May vinden zij rampzalig, maar Corbyn en Labour een kans geven de macht te grijpen middels verkiezingen vinden ze een nog grotere nachtmerrie. Dat geldt voor verreweg de meeste Conservatieven: de Brexit-deal wegstemmen is geoorloofd, de regering ten val brengen staat gelijk aan hoogverraad. Alleen als May woensdag stuntelt en dramatisch zwak optreedt, zullen er stemmen binnen haar eigen partij opgaan om op dit cruciale moment toch May aan de kant te schuiven.

Na de vertrouwensstemming wil May aanhoren hoe Lagerhuisleden verder willen. De premier zei alleen voorstellen serieus te nemen die tot een compromis in Brussel kunnen leiden. Uiterlijk maandag zal ze in het Lagerhuis uitleggen hoe zij denkt zo snel mogelijk tot een deal te komen die in Brussel en in Londen op steun kan rekenen. Pas daarna wil May met de EU praten.

Het wordt een ingewikkelde puzzel om de eisen van het Britse parlement te rijmen met de opstelling van de EU. Het Lagerhuis zal de overeenkomst tussen May en de EU pas steunen, als de noodoplossing voor de Ierse kwestie drastisch aangepast wordt. Dat is voor de EU tot nu toe absoluut onbespreekbaar.

May is een stayer. Ze wijzigt niet snel van koers. Toch komt het moment dichtbij waarop ook zij niet verder kan. Als uiterlijk maandag blijkt dat opnieuw onderhandelen met de EU kansloos is, kan May ook het laatste beetje greep dat ze heeft op het parlement kwijtraken.

De harde Brexiteers zijn in de minderheid en hebben hun grootste troef verspeeld, toen ze tevergeefs probeerden May aan de kant te schuiven als leider van de Tories eind vorig jaar.

Lees ook: Massaal stemden ze tegen de Brexit-deal, maar om andere redenen

Waarschijnlijk zullen het de centristische politici bij Labour en de Conservatieven zijn die hierna de kans krijgen met een alternatief te komen. Dat kan een tweede referendum zijn. Dat kan ook een zachte Brexit zijn, gestoeld op het Noorse model (deelname interne markt, inclusief vrij verkeer van personen).

Het is alles behalve zeker dat zo’n alternatief slaagt, zo verdeeld is de Britse politiek. Als alle opties mislukken, treedt het VK op 29 maart uit de EU. Dat staat in de Britse wet. Een snoeiharde No Deal Brexit komt dan dichtbij.