Recensie

Feministische blik op Mary Stuart voelt wat krampachtig

Historisch drama In ‘Mary Queen of Scots’ draait het vooral om de verhouding van de Schotse koningin tot de Engelse koningin Elizabeth. De twee vrouwen zijn in deze film geen simpele vijanden.

Saoirse Ronan als de ten strijde trekkende Schotse koningin Mary in ‘Mary Queen of Scots’.
Saoirse Ronan als de ten strijde trekkende Schotse koningin Mary in ‘Mary Queen of Scots’.

Hoeveel kan een vrouwelijk perspectief toevoegen aan een al vaak verfilmde episode uit de geschiedenis? Dat het een moeilijke balanceeroefening is, blijkt uit Mary Queen of Scots waarin de roemruchte Mary Stuart (1542-1587) wordt geportretteerd. De poging die Josie Rourke doet is lovenswaardig en geregeld voelen de accenten die ze legt als een meerwaarde, maar soms leiden ze af van het drama.

Op haar zestiende werd de katholieke Mary Stuart door een huwelijk koningin van Frankrijk. Als ze twee jaar later weduwe wordt, vertrekt ze naar haar geboorteland Schotland om daar de troon op te eisen waar ze door haar afkomst recht op heeft. De protestanten die er aan de macht zijn, zitten niet te wachten op een katholieke, vrouwelijke vorst. Tegelijkertijd maakt Mary aanspraak op de troon van die andere sterke vrouw die op dat moment aan de macht is, de protestante Elizabeth I, koningin van Engeland en Ierland. Mary eist dat ze als haar troonopvolger wordt aangeduid. Door te zorgen voor een Engels-Schotse nakomeling versterkt ze haar positie tegenover de kinderloze Elizabeth.

Met het korte, turbulente leven en de uiteindelijk theatrale onthoofding van de ambitieuze Mary kun je gemakkelijk een hele tv-serie vullen – op Netflix staat momenteel een tienerserie die losjes is gebaseerd alleen al op Mary’s puberjaren. Rourkes film begint als de 19-jarige weduwe Mary (Saoirse Ronan) in Schotland aankomt. Daar wordt ze door de ene na de andere man aan haar hof verraden. Behalve over haar hof- en huwelijksperikelen focust de film op Mary’s verhouding tot Elizabeth I (Margot Robbie). Bij Rourke zijn deze dames geen simpele vijanden, maar voelen ze zich ook verbonden omdat ze op hun eigen manier zich staande proberen te houden in een mannenwereld.

Soms voelen de accenten die worden gelegd tussen alle prachtige shots van mistige Schotse valleien en strijdgekletter ongekunsteld en interessant. Zo wordt benadrukt hoe het lichaam en leven van deze koninginnen werd gezien als iets wat kon worden toegeëigend of ingezet in een machtsstrijd. Het bepaalde hun karakters. De makers willen duidelijk af van het beeld van Mary als zwakke en promiscue vorst.

Maar af en toe voelt het of er te krampachtig geprobeerd wordt hedendaagse feministische statements in de film te brengen. Kenmerkend is een scène waarin de hofdames Mary’s menstruatiebloed wegwassen – het is inderdaad opmerkelijk dat een enorm deel van de wereldbevolking maandelijks ongesteld wordt en dit zelden ter sprake komt in films. Maar wat de scène bijdraagt aan dit verhaal blijft onduidelijk.

Ook de enige ontmoeting tussen Mary en Elizabeth voelt zeer geconstrueerd. Dat zo’n ontmoeting in het echt nooit heeft plaatsgevonden vormt in fictie geen probleem. Maar scenarist Beau Willimon (House of Cards) had wel meer aandacht moeten besteden aan het uitwerken van de personages, die niet altijd erg geloofwaardige keuzes maken als je de geschiedenis niet kent. Gelukkig compenseren het geweldige spel van Ronan als stellige, maar ook naïeve Mary en de prachtige decors en kostuums de lacunes in het scenario.

    • Sabeth Snijders