Moet Europa meer doen om de strijd met Chinese giganten aan te kunnen?

Mededinging Plan voor treinfusie zet EU aan het denken over eigen concurrentieregels.

Treinmaker Alstrom, bekend van TGV-treinen, wil samengaan met Siemens.
Treinmaker Alstrom, bekend van TGV-treinen, wil samengaan met Siemens. Foto Jiang Zheng/Getty

Een Europese ‘Railbus’ komt er waarschijnlijk voorlopig niet: een Europese kampioen voor het spoor zoals Airbus dat voor de luchtvaart is. Op grond van de regels voor mededinging lijkt er niet veel kans dat de Europese Commissie toestemming geeft voor de voorgenomen treinfusie van het Franse Alstom en het Duitse Siemens.

Maar er is wel een serieus debat op komst of die Europese mededingingsregels nog voldoen nu de concurrentie op wereldschaal verhardt, vooral met China en de VS. Moet er een Europees kampioenenbeleid komen? „Ik denk dat we met de huidige regels Airbus ook niet hadden kunnen maken”, zegt de Franse minister van Europese Zaken Nathalie Loiseau, op de gang in het EU-parlement in Straatsburg. „Dus we moeten de regels veranderen”.

De Europese Commissie besprak dinsdag in Straatsburg of de regels over mededing de vorming van Europese kampioenen in de weg staat. De timing was al een teken dat er iets aan het veranderen is.

Eurocommissaris Margrethe Vestager (Concurrentie) is nog niet toe aan een definitief oordeel over de Duits-Franse spoorfusie, en daar heeft ze ook nog tot 18 februari de tijd voor. Normaal zou de Commissie op Vestagers oordeel wachten, maar dinsdag praatte zij haar collega’s al bij. Daarna schakelden de Commissarissen over naar een „oriënterend debat” over de veranderende concurrentieverhoudingen in de wereld. Het werd een „brede, open en vrije discussie”, zo vatte Eurocommissaris Pierre Moscovici (Economische Zaken) na afloop de uiteenlopende meningen samen.

Het debat was het rechtstreekse gevolg van politieke druk. De afgelopen weken werd er vanuit zowel de Franse als de Duitse regering sterk aangedrongen op een beslissing van de Commissie ten gunste van een Alstom-Siemens-combinatie.

De Franse minister van Financiën en Economische Zaken Bruno Le Maire noemde het een „politieke fout” de fusie te blokkeren. Op de achtergrond was naar verluidt ook de Duitse bondskanselier Angela Merkel actief. Steeds is de boodschap: Europa moet zich niet een Europese ‘spoorkampioen’ ontzeggen die de concurrentie zou aankunnen met het Chinese CRCC.

Vestager toont zich tot nu niet onder de indruk van dat argument. Zij maakte vorige week in een toespraak in Berlijn al duidelijk dat het belangrijkste criterium voor haar blijft welke gevolgen een fusie heeft voor de concurrentie op de Europese markt. Prijzen die bedrijven en consumenten betalen, en gevolgen voor kansen op innovatie zijn belangrijker dan alleen maar de wereldpositie tegen buiten-Europese concurrenten op zich.

Wat dat betreft zijn de papieren van Siemens en Alstom niet goed. Deze week bleek dat het Duitse Bundeskartelamt de tegemoetkomingen van Alstom en Siemens in december te kort vindt schieten. Andere nationale concurrentiewaakhonden, waaronder de Nederlandse Autoriteit Consument en Markt, keerden zich al eerder tegen het samengaan van de Duitse en Franse trein- en spoorgiganten. Hun dominantie marktpositie zou leiden tot nadelen voor kwaliteit en de consument.

Maar er is meer aan de hand. Het argument dat Europa meer moet doen om met ‘eigen’ kampioenen de strijd aan te kunnen met vooral Chinese giganten die actief op overnames in Europa uit zijn, klinkt steeds vaker.

Lees ook: Portugal haalt Chinezen juichend binnen

Vorige week kwam het voor in een actieplan met meer dan vijftig punten van de machtige Federatie van Duitse Industriën (BDI) om krachtiger weerstand aan China te bieden op Europees niveau.

En vorige maand stelden achttien Europese lidstaten samen een verklaring op om te streven naar een krachtiger Europees beleid om de Europese industrie te steunen in een meer protectionistische wereldhandel. De achttien willen onder meer dat gekeken wordt of antikartelregels moeten worden aangepast „om beter rekening te houden met internationale markten en concurrentie” – wat Vestager volgens de huidige regels veel minder kan doen. Staatssecretaris Mona Keijzer (CDA, Economische Zaken) behoorde tot de ondertekenaars.

Maar is het een goed idee om Europese kampioenen te bevorderen door de concurrentieregels te veranderen? Onderzoeker Georgios Petropoulos van de Brusselse denktank Bruegel vindt dit pad „gevaarlijk”. Concurrentiebeleid dat om politieke redenen vriendelijker is voor sommige bedrijven dan voor andere „verliest zijn geloofwaardigheid”, zegt hij. „Het zal juridisch worden aangevochten en tot een chaos leiden”.

Bovendien is het niet in Europa’s belang, volgens Petropoulos. „Een goed mededingingsbeleid beschermt juist kleinere bedrijven tegen oneerlijke concurrentie” met giganten die bijvoorbeeld een machtsmonopolie of staatssteun leunen. Juist Europese bedrijven, die immers vaak kleiner zíjn, hebben daar dus belang bij.

Volgens Vestager biedt juist ‘haar’ mededingingsbeleid bescherming tegen oneerlijke concurrentie – omdat voor iedereen gelijke regels gelden. Siemens en Alstom worden niet langs een andere meetlat gelegd dan, zeg, Amerikaanse techbedrijven en Chinese staatsondernemingen.