Duitse inlichtingendienst onderzoekt AfD op banden met extreemrechts

De dienst onderzoekt alleen openbare uitlatingen van AfD en vraagt over de jongerenafdeling in sommige gevallen informatie op. Toch ligt het onderzoek politiek gevoelig.

AfD-kandidaat Andreas Kalbitz loopt bij het spreekgestoelte bij een verkiezingsbijeenkomst rond de Europese verkiezingen in Brandenburg.
AfD-kandidaat Andreas Kalbitz loopt bij het spreekgestoelte bij een verkiezingsbijeenkomst rond de Europese verkiezingen in Brandenburg. Foto Jens Schlueter/EPA

De Duitse binnenlandse veiligheidsdienst gaat uitlatingen van de AfD, de grootste oppositiepartij in de Bondsdag, onder de loep nemen. De dienst, zo heeft de directeur dinsdag bekendgemaakt, wil nagaan of er aanleiding is voor een diepgaander vervolgonderzoek naar eventuele banden van de partij met extreemrechts en eventuele pogingen om de grondwet te ondermijnen. Pas bij zo’n vervolgonderzoek zouden afluisteren, inzet van informanten en andere heimelijke methodes kunnen worden gebruikt.

Voorlopig beperkt de dienst zich tot een zogenoemd ‘testonderzoek’ (Prüffall) naar openbare uitspraken en verklaringen van de AfD en haar leiders. Maar ook dat is een stap die gevoelig ligt, vanwege het belang van politieke partijen voor de democratie.

Jeugdafdeling AfD

Een iets zwaardere vorm van onderzoek zet de dienst in tegen de jongerenorganisatie van de AfD, Junge Alternative, en tegen de rechts-nationalistische groep (De Vleugel genoemd) rond de omstreden voorzitter van de afdeling Thüringen, Björn Höcke. Hier is sprake van een zogeheten ‘Verdachtsfall’, met een duidelijker verdenking van contacten met extreemrechts. Onderzoekers kunnen hierbij in beperkte mate gebruik maken van middelen als het opvragen van informatie over personen bij overheidsdiensten, maar ze mogen ook hierbij geen telefoons afluisteren, e-mails onderscheppen of informanten inzetten.

De AfD heeft het besluit van de inlichtingendienst meteen scherp bekritiseerd en aangekondigd te zullen proberen het via de rechter terug te draaien. Volgens AfD-leider Alexander Gauland heeft de dienst zich niet laten leiden door redelijke argumenten, maar door het maatschappelijke klimaat en politieke druk. Zijn mede-fractievoorzitter Alice Weidel zei dat nu duidelijk is waarom afgelopen najaar de toenmalige chef van de binnenlandse veiligheidsdienst, Hans-Georg Maassen, moest vertrekken. “Onder Maasen was dit nooit gebeurd.”

De veiligheidsdienst beargumenteert het besluit uitgebreid in een 450 pagina’s tellend rapport. Op een persconferentie zei het nieuwe, in november aangetreden hoofd van de veiligheidsdienst, Thomas Haldenwang, dat zijn dienst in actie moet komen als er aanwijzingen bestaan dat een partij, of delen van een partij, een instelling heeft die op gespannen voet staat met de grondwet.

Zijn dienst ziet de zogeheten Identitaire Beweging al sinds 2016 als Verdachtsfall, en volgt de organisatie dan ook met de daarbij toegestane observatiemiddelen. Haldenwang had kort na zijn aantreden al aangekondigd dat de dienst zich sterker gaat richten op de bestrijding van extreemrechts.

Veiligheidsdiensten per deelstaat

In Duitsland is er niet alleen een landelijke binnenlandse veiligheidsdienst, de zestien deelstaten hebben ook elk hun eigen diensten. De AfD-afdeling Thüringen was vorig jaar door de binnenlandse veiligheidsdienst van die deelstaat al tot ‘Prüffall’ verklaard. De diensten in Bremen, Nedersaksen en Baden-Württemberg volgen de Junge Alternative in hun deelstaten al met observatie, vanwege de verdenking van banden met de Identitaire Beweging.

De AfD op haar beurt dringt al geruime tijd aan op sterkere maatregelen tegen extreemlinkse groepen. Haldenwang verklaarde dat zijn dienst, onder meer vanwege aanvallen tegen AfD-leden en -kantoren, daar ook op gespitst is.