Recensie

De waarheid of het mindere kwaad

Historisch drama ‘Das schweigende Klassenzimmer’ is een waargebeurd verhaal over een Oost-Duitse schoolklas die in 1956 een ‘zwijgprotest’ aantekent tegen het neerslaan van de Hongaarse Opstand.

‘Das schweigende Klassenzimmer’ roept een vergeten episode uit de Duitse naoorlogse geschiedenis in de herinnering.
‘Das schweigende Klassenzimmer’ roept een vergeten episode uit de Duitse naoorlogse geschiedenis in de herinnering.

Zivilcourage, wat een sterk woord is dat toch. Het laat zich haast niet vertalen. Burgermoed komt nog het meeste in de buurt, een variant op de burgerlijke ongehoorzaamheid van Gandhi en Martin Luther King. Voor de Duitse regisseur Lars Kraume is het de inspiratiebron voor zijn laatste twee films: Der Staat gegen Fritz Bauer (over de procureur-generaal die de drijvende kracht was achter de Auschwitz-processen) en nu Das schweigende Klassenzimmer, een waargebeurd verhaal over een Oost-Duitse schoolklas uit Stalinstadt die in 1956 een ‘zwijgprotest’ aantekende tegen het neerslaan van de Hongaarse Opstand door Russische troepen.

Beide films roepen niet alleen vergeten episodes uit de Duitse naoorlogse geschiedenis in de herinnering, maar willen ook het heden inspireren. De hoofdvraag in Das schweigende Klassenzimmer luidt: kies je voor de waarheid (sta je voor je daden) of het mindere kwaad? Een ethisch dilemma dat raak en herkenbaar is, maar voordat het zover is veel introductie behoeft.

Die geschiedenisles maakt dat je zou willen dat er over de geweldloze studentenopstand een miniserie was gemaakt; nu is er te weinig ademruimte om je echt te identificeren met de talloze individuele verhalen van de eindexamenkandidaten, die door de staat als contrarevolutionairen werden afgeschilderd.

Pas als hun protest uit de hand loopt, en het al lang niet meer gaat over de strijd van de klas tegen het gezag, maar over de zonen en hun vaders die allemaal hun voorgeschiedenis in de nazitijd, als held, meeloper of medeplichtige hebben liggen, wordt het interessant. „Wie tegen het socialisme is, sla ik op zijn muil”, zegt de onderwijsminister. Maar dan weten we al dat het allemaal niet zo eenvoudig lag. Een film die aanzet om in de geschiedenisboeken te duiken.

    • Dana Linssen