Bij Cliff Martinez hoor je nooit een orkest aanzwellen

Filmcomponist Cliff Martinez Cliff Martinez roept met zijn muziek een mysterieuze sfeer op. Hij geeft een masterclass op het IFFR.

‘The Neon Demon’, een van de samenwerkingen van componist Cliff Martinez en regisseur Nicolas Winding Refn.
‘The Neon Demon’, een van de samenwerkingen van componist Cliff Martinez en regisseur Nicolas Winding Refn.

Medio 2011 was filmcomponist Cliff Martinez (1954) opeens veelgevraagd. En dat terwijl hij al in 1989 zijn eerste filmscore afleverde, voor Steven Soderberghs debuutfilm Sex, Lies, and Videotape. Martinez’ muziek voor Drive van Nicolas Winding Refn stond in 2011 heel hoog in de iTunes-chart en verscheen op cd, op vinyl en zelfs als cassettebandje.

Zoveel aandacht had hij nog nooit gekregen, het verbaasde hem enigszins. Maar zijn muziek raakte duidelijk een snaar bij een jonger publiek dat zijn scores voor een stuk of tien Soderbergh-films niet kende. Sindsdien maakte hij ook de muziek voor Refns Only God Forgives en The Neon Demon, en diens tv-serie Too Old to Die Young.

Dit jaar zit voormalig punk- en rockdrummer Martinez dertig jaar in het vak, reden voor het IFFR om hem te strikken voor een masterclass over zijn vak. Martinez is een interessante keuze, omdat hij geen traditionele componist is van orkestrale filmmuziek. De meeste van zijn soundtracks zijn met de synthesizer gemaakt, Drive is een goed voorbeeld. Zijn muziek is atmosferisch, meer soundscape dan melodie.

Martinez’ werk ligt dicht tegen ‘minimal music’ aan, met ambient-achtige klanken, heel soms wat pulserende basnoten of licht brommende sequencers. Hoewel hij veelal met ‘kille’ synthesizers werkt, is het opvallend hoeveel melancholie hij daarmee weet op te roepen – denk aan dat prachtige liefdesthema uit Drive, een fraaie muzikale illustratie van de onmogelijke liefde tussen Ryan Gosling en Carey Mulligan.

De Drive-soundtrack bevat ook een vijftal niet door hem geschreven electrohouse tracks. Die grijpen terug op elektronische jarentachtigpopmuziek, en die stijl vormde voor Martinez dé inspiratiebron waaraan hij zijn muziek ophing. Zo kon hij bovendien zijn liefde voor de sprookjesachtige muziek van Tangerine Dream, de inventieve klanken van Kraftwerk maar ook de ambient music van Brian Eno kwijt. Muzikale invloeden die in vrijwel al zijn scores terug te vinden zijn. De invloedrijke muziek van Drive maakte op zijn beurt de weg vrij voor bijvoorbeeld de retro-synthesizerscore van tv-serie Stranger Things.

Voor meer over het programma, de films en de makers op het Internationaal Film Festival Rotterdam 2019, zie dossier IFFR 2019

Dit teruggrijpen naar elektronica- en minimal music-pioniers is niet verwonderlijk. De muziek van Martinez past in een traditie die in de jaren zeventig gestalte kreeg. Veel jonge filmmakers hadden toen hun buik vol van de symfonische muziek van Hollywoodfilms, met strijkers die aanzwellen als de emoties hoog oplopen en koperblazers bij opwindende actie. Regisseurs als Martin Scorsese gebruikten liever oude popliedjes om sfeer te bouwen, en eind jaren zeventig volgde de synthesizer als prettig alternatief voor het symfonische bombast. Bovendien was het veel goedkoper dan een orkest. Stanley Kubrick huurde Wendy Carlos in voor A Clockwork Orange, Michael Mann en Ridley Scott Tangerine Dream voor Thief en Legend. Waarna het hek van de dam was: elektronische wizzards als Vangelis (Blade Runner) en Giorgio Moroder (American Gigolo) werden filmcomponisten, regisseur John Carpenter verzon op synthesizer zelf zijn muziekscores, zoals het onvergetelijke thema van Halloween (1978).

Wie Martinez’ muziek bij Refns arthousehorror The Neon Demon beluistert, hoort al die invloeden, maar raakt ook onder de indruk van de passende mysterieuze sfeer die zijn muziek oproept. Naast Refn blijft Martinez samenwerken met zijn oude maatje Steven Soderbergh. In tegenstelling tot Refn gebruikt Soderbergh het liefst weinig muziek in zijn films, maar de spaarzaam ingezette, broeierige klanken treffen daardoor nog accurater hun doel. Heel soms gebruikt Martinez een orkest, zoals in de score voor de Franse film À l’Origine. Maar het is vooral de sfeervolle symfonische muziek voor Soderberghs Solaris die het bloed sneller doet stromen. Martinez vindt het zelf een van zijn beste scores, eentje die bovendien los van de film heel goed te beluisteren is. En dat is weinig filmmuziek gegeven.