Adoptie is nooit een mooi, schoon verhaal

Zap Spoorloos blijft een simpel verhaal: kind zoekt moeder, het lukt, omhelzing, huilen, doek. Louis Theroux laat zien dat je ook andere tv kan maken over adoptie.

Spoorloos (KRO-NCRV)
Spoorloos (KRO-NCRV)

Spoorloos heeft al zestienhonderd familieleden herenigd, zo meldt presentatrice Jetske van den Elsen trots in de jubileumuitzending. Dat zijn 2,6 familieleden per aflevering. Het programma zoekt naar verdwenen familieleden van kijkers. Bijna altijd gaat het om geadopteerden die hun geboorteouders zoeken. Dan gaat presentator Derk Bolt in een ver land op speurtocht, doorgaans in Colombia.

Deze keer zoekt hij naar de geboortemoeder van de 24-jarige Diana uit Tilburg. Het gaat moeizaam, Bolt zweet zijn hemd vol, maar dan lukt het toch. Net als alle betrokkenen wordt de moeder overvallen met een draaiende camera, zonder duidelijke introductie van Bolt of zijn tv-programma. Een witte, buitenlandse man duikt op en confronteert haar plots met de donkerste periode uit haar leven. Ze schijnt het niet erg te vinden.

Kwartiertje jubileum

Omdat dit de zeshonderdste uitzending is, belooft het programma terug te blikken op het bijna 29-jarige bestaan. Maar na het uitgebreid in beeld gebrachte speurwerk van Bolt, is daar slechts een krap kwartiertje voor over. Jammer, misschien moet Andere Tijden er nog eens induiken. Wat ze wel laten zien, is dat Spoorloos in 1990 begon als live show, van maar liefs 2,5 uur, die niet alleen zocht naar verloren beminden, maar ook naar verloren voorwerpen. Zo werd een heer herenigd met zijn speelgoedautootje.

„Onze missie is om zoveel mogelijk mensen te helpen”, stelt Van den Elsen. Hm, dat lijkt meer een aardige bijwerking. „Onze missie is om zoveel mogelijk mensen te laten huilen” komt meer in de buurt. Dit is emo-tv, gemaakt om te vermaken. Dat is verder prima, maar doe niet alsof je een goed doel bent. Een ander bezwaar is dat het format zo strak is, dat je er verbazingwekkend weinig van opsteekt. Het probleem is niet dat je emoties krijgt voorgeschoteld, het probleem is dat je maar één soort emotie krijgt. Eén simpel verhaal: kind zoekt moeder, het lukt, omhelzing, huilen, doek.

Open adoptie

Dat het ook veel beter kan, laat Louis Theroux zien in ‘Take My Baby’, een aflevering uit zijn reeks Altered States; maandag te zien op Canvas, en vorige maand al op NPO 3. Ook dit is entertainment, en de Britse documentairemaker is vaak een stuk botter dan Derk Bolt. Maar hij geeft je wel het hele verhaal.

Theroux verdiept zich in ‘open adoptie’, een Amerikaans concept dat Spoorloos overbodig zou maken. In een open adoptie (ik ken het uit ervaring) hebben de adoptieouders, de geboortemoeder en het kind namelijk vanaf het begin contact. Daar zitten allerlei haken en ogen aan, maar als het goed gaat, verzacht het enigszins het verlangen van kind en geboortemoeder naar elkaar. En Derk Bolt hoeft er niet voor door de jungle te sjokken.

In twee van de drie adopties die Theroux filmt, zijn de adoptieouders zelfs bij de geboorte. Probleem is dat de moeder zich nog kan bedenken. En aangezien de adoptieouders ook enige maanden betalen voor haar onkosten, komt hier een perverse prikkel in de transactie. Zo verdwijnt de derde moeder die Theroux volgt, met haar kind én tienduizend dollar.

Theroux brengt het allemaal schrijnend en afgewogen in beeld. Schrijnend is de ongelijkheid tussen de geboortemoeders, die hun kind afstaan omdat ze aan de grond zitten, en de keurig opgeruimde gezinnen die snakken naar een kind. Open adoptie of gesloten adoptie – die ongelijkheid blijf je voelen. Adoptie is nooit een mooi, schoon verhaal.

Als een adoptie-makelaar Theroux confronteert met zijn botte vragen aan een rouwende geboortemoeder op het kraambed, geeft hij eerlijk toe: ze toonde te weinig emotie. Met een confronterende opmerking wilde hij er meer uithalen.

vervangt vandaag Arjen Fortuin.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Wilfred Takken