Verruim je blik, leen eens een mens bij de bibliotheek

Mensenbieb Bezoekers van de Mensenbieb kunnen voor even een ‘levend boek’ naar keuze lenen. De lezer mag alles vragen, maar het boek hoeft geen antwoord te geven. De te lenen mensen zijn blind, verslaafd of gevlucht. „Wat is uw eerste indruk van mij?”

Ex-dakloze Edo Overman Paardekooper (links) in gesprek met een bezoeker van de bibliotheek in Woerden. „Ik heb geen geheimen, geen schaamte. Ik geef overal antwoord op.”
Ex-dakloze Edo Overman Paardekooper (links) in gesprek met een bezoeker van de bibliotheek in Woerden. „Ik heb geen geheimen, geen schaamte. Ik geef overal antwoord op.” Foto’s Peter de Krom

‘Waarom heeft u voor pijn gekozen?” Het is meestal de eerste vraag die Saphira Metekohy stelt.

De vrouw tegenover haar hoeft niet lang na te denken over een antwoord. „Ik sport al heel lang”, zegt ze. „Volleybal, tennis. Rond mijn negentiende ging het mis...”

Ze legt een hand op haar knie. „Meniscus. Ik heb nu een kunstknie, maar ik sport nog veel. Ik houd van bewegen.”

„En dan heeft u pijn?”

„Nou, een beetje. Minimaal.”

„Wat is uw eerste indruk van mij?” Metekohy gaat iets rechter in haar stoel zitten. De vrouw bestudeert haar.

„Ik zie iets in je gezicht. En aan de manier waarop je zit. Ik zie dat je minder ontspannen zit dan een ander.”

„Ja”, zegt Metekohy. „Dat heeft u goed opgemerkt.”

Mieke Kroft (63) en haar man Fons (65) zijn naar de bibliotheek in Woerden gekomen om een dvd’tje te huren. Maar zodra ze door de glazen schuifdeuren liepen, werden ze aangesproken door een bibliothecaresse en naar een rustig hoekje van het gebouw geleid. Nu zitten ze tegenover Saphira Metekohy, 35 jaar en chronisch pijnpatiënt.

Metekohy is een ‘levend boek’. Een mens met een verhaal. Mieke en Fons Kroft mogen haar even lenen. Twintig minuten, zegt de bibliothecaresse. Een paarse keukenwekker geeft de tijd aan. De bibliothecaresse leest het leenreglement voor: „De lezer mag het boek alles vragen maar het boek hoeft geen antwoord te geven. De lezer mag het boek niet vouwen en niet mee naar huis nemen.”

Wat betekent pijn voor jou, wil Mieke Kroft weten. Metekohy zegt dat ze eigenlijk niet beter weet. Pijn heeft ze al haar hele leven. Haar nekwervels zijn aan elkaar gegroeid en ze heeft een lichte vorm van open rug. Ze slikt 4.000 milligram paracetamol op een dag en 80 milligram morfine. Ze gaat drie keer per week naar de fysio, waarvan één keer voor dry needling. „Kent u dat? Het is een soort acupunctuur maar dan anders. Er wordt met naaldjes in je spieren geprikt.”

„Wilt u even voelen?” Metekohy staat op, ze schuift de capuchon van haar trui opzij zodat Fons Kroft haar nek kan aanraken. „Dat voelt erg hard. Is het zo over je hele lichaam?”

Saphira Metekohy (midden) in gesprek bij de Mensenbieb. Foto Peter de Krom

Aanbod op een whiteboard

Bij de ingang van de bibliotheek staat een whiteboard. Geplastificeerde briefjes informeren bezoekers van de Mensenbieb over het aanbod en de actuele stand van zaken. Uitgeleend: blindheid, hersentumor, pijn, Wajong, homo en christen-zijn, dakloosheid, alcoholisme en autisme. Beschikbaar: verslaving, vluchteling, sportvrouw, adoptiekind.

Martien Bakhuizen (36) zit naast Edo Overman Paardekooper (70) aan een lange tafel. De keukenwekker – in de vorm van een groene percolator – tikt. Overman Paardekooper roert suiker door zijn thee. „Ik ben wat je noemt ex-dakloos”, zegt hij. Dakloos word je natuurlijk niet zomaar, maar er kan zich iets voordoen in je leven waardoor je je zelfstandigheid razendsnel verliest. Relatie op de klippen, woning kwijt – voor je het weet lig je op een slaapzaal met 24 anderen. Bijna vier maanden sliep hij op straat. Een jaar bij het Leger des Heils. „Een hele zware tijd.”

Lezers mogen hem alles vragen, zegt Overman Paardekooper als zijn lezer is vertrokken. „Ik heb geen geheimen, geen schaamte. Ik geef overal antwoord op.” Met het delen van zijn verhaal hoopt hij bij te dragen aan de opdracht die we in de samenleving hebben: „Een beetje voor elkaar zorgen, een beetje omkijken naar elkaar.”

‘Besef dat je een bias hebt’

Hermen Jan Rijks, directeur van de Mensenbieb, verwelkomt nieuwe bezoekers en houdt ondertussen het whiteboard in de gaten. De thema’s die erop staan vindt hij eigenlijk niet zo belangrijk. „Het gaat om het verruimen van je blik. Beseffen dat je een bias hebt, vooroordelen, blinde vlekken.” Meestal lukt dat. „Dan lees ik in ons gastenboek: ‘Ik heb vandaag voor het eerst met een vluchteling gepraat.’”

Maar bereikt de Mensenbieb niet alleen mensen die toch al een open blik hebben? Zo moet je het niet zien, zegt Rijks. „We hebben bijvoorbeeld een vrouw met het thema pastor, een moslima die een hoofddoek draagt. Zij hoeft niet eens haar mond open te doen, je wordt direct geconfronteerd met een vooroordeel. Niemand verwacht een pastor die er zo uitziet.”

In de hoek met spannende fictieboeken gaat het nog steeds over pijn. „Als je aan mij vraagt: ‘Waar heb je het meest last van’, dan zeg ik toch: mijn psyche”, zegt Saphira Metekohy. „Je ziet het niet aan me, maar ik heb een achtergrond van dakloosheid en kom uit een gezin waarin misbruik en mishandeling voorkwamen. Daar heb ik psychische problemen aan overgehouden.”

Tring.

Metekohy negeert de keukenwekker.

„Wat denkt u eigenlijk, als u mijn verhaal zo hoort?”

Mieke Kroft: „Het roept bij mij wel veel emoties op.”

Fons Kroft: „Het is allemaal heel stoer wat je doet. Ik zie dat je je leven in eigen hand hebt genomen. Ik verwachtte een verhaal over pijn, maar eigenlijk heb ik een lesje levenskunst gekregen.”

Er bestaat een verwrongen beeld van mensen met psychiatrische problemen, zegt Metekohy. Mensen zien alleen de krantenkoppen: ‘Verwarde man steekt hulpverlener neer’. „Ik zeg wel eens: niets aan mij doet het, maar mijn mond wel. Daarom zit ik hier: ik wil door mijn verhaal te vertellen iets doen aan dat stigma. Anders is mijn lijden voor niets geweest.”

Ze kijkt om zich heen, er is nog geen nieuwe lezer. Ze pakt de paarse keukenwekker. „Zal ik ’m nog eens op vijf minuten zetten?”

    • Anne-Martijn van der Kaaden