Opinie

Netbeheerders denken soms te grootschalig

Netbalans Vorige week waarschuwde netbeheerder Enexis dat de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk vergroot moet worden om alle zonne-energie kwijt te kunnen. Ook burgers kunnen bijdragen aan het verbeteren van de netbalans, stelt van de Wageningen Universiteit.

Foto Koen van Weel/ANP

Wind- en zonnestroom zijn soms wel en soms niet beschikbaar, terwijl onze energievraag er altijd is, ook wanneer de zon niet schijnt en de wind niet waait. Sterker nog: juist gedurende de donkere winterdagen piekt de huishoudelijke energievraag. Daarvoor is dan vaak dure, fossiele stroom nodig.

En de druk op het elektriciteitsnet is toch al groot door al die zonnepanelen op daken, door een toename van het aantal elektrische auto’s, omdat we steeds vaker elektrisch koken en ons huis elektrisch verwarmen. Tegelijkertijd moeten vraag en aanbod in balans zijn.

De uitdaging voor het elektriciteitsnet is daarmee gigantisch. Hoe lossen we dit ‘netbalans’ vraagstuk op zonder import van kolenstroom, miljarden aan extra elektriciteitskabels, gascentrales voor back-up, of andere dure of CO2-intensieve trucjes?

Afstemming

Een belangrijk deel van de oplossing moet komen van burgers. Ze kunnen helpen energievraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen. Uit sociaalwetenschappelijk onderzoek van de vakgroep milieubeleid aan de Wageningen Universiteit blijkt dat ze best willen meedenken.

Neem bijvoorbeeld het pilotproject Jouw Energie Moment. Dat laat zien dat burgers complexe energiebegrippen begrijpen en dat die kennis – al dan niet geholpen door een prijsprikkel – kan leiden tot gedragsverandering. Deelnemers aan dit project die zich realiseren dat stroom duurzamer en goedkoper is als de zon schijnt, doen met genoegen de was overdag in plaats van ’s avonds, als het energieverbruik juist piekt. Op verzoek van deelnemers is een slim algoritme geïntroduceerd voor stroom vretende warmtepompen.

Dat het tijdstip van energieverbruik van belang is voor duurzaamheid, is een fundamentele omslag in onze omgang met energie. Om bewoners bij dit omdenken te helpen moeten ze het volledige plaatje leren zien. Het idee van ‘duurzame zelfvoorziening’ – in je eigen energiebehoefte voorzien met groene stroom – helpt hierbij.

Slimme oplossingen voor netbalans en duurzame zelfvoorziening worden inmiddels ook al in coöperatief verband gerealiseerd. De Lokale Energie Monitor 2018 heeft het over ‘tal van voorbeelden van coöperatieve laadpalen, buurtopslag, digitale energiehandel tussen bewoners en nieuwe verdienmodellen op basis van flexibiliteitsdiensten’.

Niet flexibel

Energieprofessionals, zoals de netbeheerders, zijn het nog niet eens over de bijdrage die bewoners kunnen leveren als ‘co-managers’ van het energiesysteem. Daar moet je bewoners niet mee lastig vallen, wordt vaak gezegd, want het netbalansvraagstuk is te ingewikkeld, oninteressant, en bovendien zijn bewoners niet flexibel in hun energieverbruik. Wie zou voor een korting van een paar centen ’s nachts willen koken? Daarnaast kunnen we, zo gaat de redenering, een groot deel van het probleem oplossen met opslag van zonnestroom in grote batterijen, opslag van windstroom in bijvoorbeeld waterstof, en inkoop van stroom uit buurlanden.

Deze voorkeur voor grootschalige, technische oplossingen houdt echter onvoldoende rekening met de substantiële bijdrage die bewoners kunnen en willen leveren aan netbalans ten behoeve van duurzaamheid. Het netbalansvraagstuk is onlosmakelijk verbonden aan het energietransitiepad dat we ingeslagen zijn. Bewoners zijn hierbij een onderdeel van de oplossing en niet van het probleem.

Zo kunnen we voorkomen dat we de economische winst en milieuwinst die wordt behaald met decentrale energieopwekking en energiebesparing ten dele kwijtraken aan onnodige uitgaven aan netverzwaring, en het opwekken en importeren van CO2-intensieve stroom.

Paul Luttikhuis
Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.