Alle mogelijke Brexit-scenario’s vormen een groot doolhof

Brexit-doolhof In de Britse politiek draait het niet meer om de vraag of May steun vindt voor haar Brexit-deal, maar om wat er moet gebeuren als die dinsdag is weggestemd.

Beeld Roland Blokhuizen/studio NRC
Beeld Roland Blokhuizen/studio NRC

Zou Theresa May er zelf nog in geloven? De Britse premier schreef dit weekend een ingezonden brief voor de tabloid Sunday Express. Het was een herhaling van zetten. Opnieuw constateerde de premier dat haar akkoord niet perfect is, maar een acceptabel compromis. „Dit is geen debatwedstrijd met prijzen voor ideologische zuiverheid”, aldus May.

Het gaat in de Britse politiek echter niet meer over de vraag of er steun is voor de deal, maar wat er moet gebeuren nadat het akkoord van May, dat ze eind vorig jaar sloot met de Europese Unie, door het Britse parlement is weggestemd. Er wordt geroddeld en gespind, maar het is volstrekt onduidelijk wat zich zal afspelen na dinsdagavond. Westminster Hall, het oudste gedeelte van het paleis waar het Lager- en Hogerhuis zetelen, dateert uit 1097 en is met zijn onverwoestbare muren symbool voor de stabiliteit van de democratie. Maar het fundament van de huidige Britse politiek zakt weg in het drijfzand dat de Brexit geworden is.

Het lijkt erop dat May op dinsdag na een nederlaag de grootste delen van haar deal wil redden. Brexit-minister Stephen Barclay zei dat er uiteindelijk in het Lagerhuis steun zal zijn „voor iets met de contouren van deze deal”. Waarschijnlijk hoopt de premier dat als haar verlies beperkt blijkt – minder dan honderd stemmen verschil – de EU bereid is het akkoord aan te passen.

De EU houdt rekening met uitstel

Het is mogelijk dat de Europese Commissie nog voor de stemming met een verklaring komt. Daarin zou voorzitter Jean-Claude Juncker duidelijk willen maken dat de noodoplossing voor de Ierse grenskwestie (Noord-Ierland bij de interne markt, het gehele Verenigd Koninkrijk in een douane-unie met de EU) wat betreft Brussel slechts van tijdelijke duur is. Als het Lagerhuis het akkoord dinsdag verwerpt, zal May waarschijnlijk een beroep doen op de EU om te onderhandelen over de noodoplossing.

The Guardian meldde zondag dat de EU rekening houdt met uitstel van de Brexit tot juli. De Britse regering zou uitstel moeten aanvragen, waarop raadspresident Tusk een speciale top van regeringsleiders moet beleggen om de vertraging goed te keuren, aldus de Britse krant. Volgens de regels is daar unanimiteit voor nodig.

Het is goed mogelijk dat EU-leiders alleen bereid zijn tot uitstel als er zicht is op een uitweg. Dus als May duidelijk kan maken hoe ze wél een meerderheid kan regelen in het Lagerhuis. Ook een nieuw referendum over de Brexit kan reden zijn voor Brussel om op de pauzeknop te drukken.

Plan om de controle over te nemen

Labour-leider Jeremy Corbyn beloofde zondag dat hij er alles aan zal doen om May tot aftreden te dwingen, zodra zij de stemming op dinsdag verliest. Hij zei een motie van wantrouwen te zullen indienen. Corbyn wilde niet beloven dat hij dit onmiddellijk zal doen op dinsdagavond. „Het zal snel gebeuren, maakt u zich daar geen zorgen over”, zei Corbyn tegen de BBC. Hij zal wachten tot de frustratie bij delen van de Tories en de Noord-Ierse unionisten, de gedoogpartner van May, een toppunt bereikt. Corbyn heeft hen nodig om de regering ten val te brengen.

Een stembusgang is voor Corbyn het hoofddoel. Als Labour die wint, belooft hij de Brexit-onderhandelingen voort te zetten. Winst voor Labour betekent dus niet dat de Brexit van de baan is, al zal er pressie vanuit de progressieve flank van de partij zijn om een nieuw referendum te organiseren of het uittreden te schrappen.

Een groep invloedrijke politici van Labour en de Conservatieven werkt aan een plan om de controle over te nemen, bericht The Times, om in ieder geval een chaotische ‘No Deal’ van tafel te vegen.

Het is niet simpel aftellen tot de stemming op dinsdagavond. Voor het zover is, zullen Lagerhuisleden alle mogelijke middelen inzetten: vlammende toespraken, moties en parlementaire verstandshuwelijken. De komende twee dagen komt de Brexit aan op een politieke hoogmis.

    • Melle Garschagen