Opinie

De videorechter heeft te veel macht op het voetbalveld

Voetbal De videoscheids is te assertief en de arbiter in het veld gaat te snel ‘om’, vindt rechter Vier tips.

Met ons Feyenoord-shirt aan zaten mijn zoon van acht en ik op 28 oktober 2018 voor de tv. Na vijf minuten gaf de scheidsrechter op uitdrukkelijk advies van de Video Assistant Referee (VAR) een rode kaart aan een speler van Feyenoord en was alles voorbij. Feyenoord verloor met 3-0 van 020.

Mijn zoon en ik waren heel verdrietig. Maar boven alles, wij hadden geen enkel vertrouwen meer in de VAR.

Ervaren rechtvaardigheid

In de dagen na de wedstrijd won de rechter in mij het van de Feyenoordsupporter en heb ik met een rechtersblik gekeken naar de procedureregels van de VAR. Daarbij heb ik mij laten leiden door een van de bevindingen uit het proefschrift van Hilke A.M. Grootelaar ‘Interacting with Procedural Justice in Courts’ (Omgaan met procedurele rechtvaardigheid in rechtbanken) waarop zij op 25 mei 2018 cum laude promoveerde aan de Universiteit van Utrecht. Daarin komt Grootelaar tot de conclusie dat in het recht een significante relatie bestaat tussen de ervaren procedurele rechtvaardigheid en het vertrouwen in de rechter. Dit betekent volgens haar dat naarmate rechtzoekenden de gevolgde procedure en hun behandeling door de rechter als eerlijker ervaren, zij eerder geneigd zijn deze rechter te vertrouwen.

Niet naleven

Dat is in het voetbal niet anders. De VAR wordt door het grote publiek niet echt geaccepteerd omdat het ontbreekt aan procedurele rechtvaardigheid. Dat komt vooral doordat de scheidsrechter en de VAR de eigen procedureregels niet naleven. Ik leg dat uit.

Een van de uitgangspunten in het VAR-protocol is dat alléén de scheidsrechter het initiatief kan nemen voor een herziening. Als uitzondering op die regel kan de VAR de scheidsrechter een herziening aanraden. Dat aanraden mag alléén gebeuren als er sprake is van een ‘duidelijke fout’ of een ‘ernstig gemist voorval’.

De VAR moet zich dus volgens de regels nogal terughoudend opstellen. Dat geldt vooral bij beslissingen van de scheidsrechter die een interpretatie van de regels vereisen. Dat soort beslissingen zijn per definitie namelijk veel minder snel ‘duidelijk fout’. Een beslissing over een gele kaart die misschien ook rood had kunnen zijn, is bijvoorbeeld veel minder snel ‘duidelijk fout’ dan een beslissing of de bal de doellijn heeft gepasseerd of niet. Bij de laatste categorie beslissingen zal de scheidsrechter bovendien vaak zelf het initiatief tot herziening nemen. Deze regels worden door de VAR regelmatig met voeten getreden.  Het initiatief voor de herziening ligt dan niet bij de scheidsrechter maar bij de VAR. De eerste tip is voor de VAR; bijt eens wat vaker op je tong!

Onomstotelijk foutief

Een ander uitgangspunt in het VAR-protocol is dat de oorspronkelijke beslissing van de scheidsrechter door hem niet zal worden veranderd, tenzij de videoherziening onomstotelijk aantoont dat de beslissing duidelijk foutief was. De scheidsrechter staat dus voor een behoorlijk zware toets. Ter vergelijking: in het strafrecht vinden we ‘buiten redelijke twijfel’ al voldoende voor een veroordeling.

Bij het herzieningsproces van de scheidsrechter heeft de VAR volgens het protocol een assisterende rol. De VAR mag aan de scheidsrechter slechts beschrijven wat er op de herhalingen te zien is en hem niet zeggen welke beslissing moet worden genomen. Ook deze regels worden door de VAR vaak niet nageleefd. De scheidsrechter op zijn beurt gaat vaak te gemakkelijk ‘om’ waarbij hij zijn toetsingskader uit het oog verliest.

De tweede tip voor de VAR is daarom, beperk je tot beschrijven en accepteer jouw assisterende niet leidende rol!

De baas

De derde tip is voor de scheidsrechter; wees minder kritisch op jouw eigen initiële beslissing en zie wat de VAR beschrijft als (nieuwe) informatie en niet als een alternatieve beslissing. Jij bent de baas!

Lees ook: De wereld van scheidsrechters is een slangenkuil

Tot slot een tip voor de KNVB; speel open kaart! Een van de belangrijkste elementen van een rechtvaardige procedure is dat de betrokkenen weten op basis van welke informatie een beslissing wordt genomen. Het is daarom belangrijk dat in het stadion en op televisie duidelijk wordt gemaakt hoe de scheidsrechter met assistentie van de VAR tot zijn definitieve beslissingen komt. Het ‘VAR-moment van de week’ is een goed begin maar zeker niet voldoende.

Zo in de winterstop een paar tips uit het recht. Na het seizoen kan worden bekeken of het VAR-protocol moet worden aangepast. Daarbij kan worden gedacht aan een rol voor de spelers in de VAR-procedure. Ook daar kijk ik dan weer graag met een rechterlijke blik naar, tenzij ik nu al de rode kaart krijg.

Jacco Janssen is senior rechter A in de rechtbank van Rotterdam. De Togacolumn wordt geschreven door een rechter, advocaat of officier van justitie.