Opinie

Die noodtoestand heeft Trump bedacht om het Congres buiten spel te zetten

Commentaar

President Donald Trump zit klem tussen zijn achterban en de oppositie. De Democraten, die in het Huis van Afgevaardigden sinds begin deze maand een meerderheid hebben, proberen Trump te weerhouden van het inlossen van zijn belangrijkste verkiezingsbelofte: de bouw van een muur aan de grens met Mexico.

De muur was een briljante vondst tijdens de verkiezingscampagne. Er waren weinig beelden zo effectief als een muur waarmee Trump zijn achterban kon beschermen tegen de gevaren van buiten. Bezoekers van zijn campagnebijeenkomsten, Amerikanen die zich bedreigd voelden door veranderingen in de wereld, waren dolenthousiast over de muur. De muur was net zo populair als het verketteren van ‘crooked Hillary’.

Maar nu moet die muur er ook komen. De grens met Mexico is 3.145 kilometer lang. Langs iets minder dan een derde van het traject in het westen en in steden in het oosten staan al grensbarrières. Trump wil die barrières verstevigen en de muur doortrekken naar het oosten. Totale geschatte kosten: 33 miljard dollar. Het huidige conflict gaat om een investering van 5,7 miljard. De Democraten willen 1,3 miljard beschikbaar stellen voor meer grenswachten en betere hekwerken, maar niet voor de bouw van een muur.

Trump doet er alles aan zijn zin te krijgen. Afgelopen week vroeg hij om zendtijd op prime time, ook van de tv-zenders die hij al twee jaar wegens vermeend ‘fake news’ door het slijk haalt. Hij greep ook naar de beproefde beleidsinstrumenten boosheid en leugen. Tijdens een overleg met de Democraten zou hij al na enkele minuten kwaad zijn weggelopen. Hij zei eerder dat Mexico voor de muur zou moeten betalen. Mexico weigerde. Trump zegt nu dat het nieuwe handelsverdrag dat gunstig zou uitvallen voor de VS indirect een Mexicaanse betaling is. Uit campagnedocumenten is gebleken dat het wel degelijk de bedoeling was dat Mexico in één keer voor de kosten zou opdraaien.

Lees ook: De onmogelijke grensmuur van president Trump

De confrontatie heeft er inmiddels toe geleid dat een kwart van de Amerikaanse overheid al weken buiten bedrijf is omdat Trump het budget niet wil vrijgeven als daarin niet de miljarden voor de muur worden opgenomen. Als deze shutdown ook zaterdag nog van kracht is, wordt het met 22 dagen de langste shutdown ooit.

Een shutdown heeft wrange gevolgen voor ongeveer 800.000 federale werknemers. Ongeveer 350.000 ambtenaren zijn tijdelijk ontslagen, de rest wordt te laat uitbetaald. Voor het Witte Huis roepen ambtenaren daarom al dagen ertoe op de shutdown ongedaan te maken.

De kwestie kan gemakkelijk verder escaleren als Trump de noodtoestand afkondigt, zoals hij al dagen dreigt te doen. Op die manier wil hij het benodigde geld voor de muur dat de Democraten hem niet willen geven bij het Pentagon weghalen. Daarna kan de president zijn verzet tegen de begroting staken, de shutdown beëindigen en zeggen dat hij tot het uiterste is gegaan om zijn verkiezingsbelofte in te lossen.

Maar het afkondigen van een noodtoestand als er helemaal geen nood is, geldt als misbruik van presidentiële bevoegdheden. Trump zegt dat de VS met een noodsituatie kampen aan de grens omdat dagelijks ongeveer 2.000 migranten weggestuurd of gearresteerd worden. Maar tien jaar geleden waren die cijfers veel hoger. Bovendien vraagt een deel van de migranten officieel asiel aan en glipt niet illegaal de grens over. Om een noodtoestand te rechtvaardigen zou bovendien sprake moeten zijn van een acuut, onverwachts probleem dat onmiddellijk actie vereist.

Er is nóg een manier om het Congres te omzeilen. Trump kan geld dat bestemd is voor wederopbouw van gebieden die door natuurrampen zijn getroffen, omleiden naar de muur. Ook die optie zou worden onderzocht.

Het gevecht om de grensmuur is uitgegroeid tot een voor Trumps presidentschap gezichtsbepalend gevecht . Als de muur er niet komt, is dat een gevoelige nederlaag voor de politicus Trump. Als de muur er wel komt door machtsmisbruik is dat een deuk in het toch al gebutste presidentschap van Trump.

De wekenlange shutdown laat intussen zien dat de politieke klasse in Washington niet in staat is om de meest basale dienst te leveren voor de burger: een functionerende overheid. Dat is een nederlaag voor Trump, maar ook voor de Democraten.

Als polarisatie politieke winst oplevert is het begrijpelijk dat partijen tot het uiterste gaan om elkaar dwars te zitten. Maar op termijn willen kiezers oplossingen en zullen ook Republikeinen en Democraten weer de weg terug naar het compromis moeten vinden.

De Amerikaanse democratie, ooit begeerd exportproduct, laat zich nu van een heel slechte kant zien. In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.