Toon mij uw appgroepen en ik zeg u wie u bent

Appen De whatsappgroepen die we hebben tonen onze sociale netwerken. Over de schaduwapp en de gezinsapp die een werkapp blijkt te zijn.

Illustratie Viola Lindner

Denk Pompeii. Nu. Met telefoon en al worden we begraven onder een dikke laag as. En over duizend jaar weer ontdekt. Onze WhatsApp-geschiedenis is nog zichtbaar. Dan is exact te zien van welke sociale netwerken wij deel uitmaakten.

WhatsApp is alomtegenwoordig (11,5 miljoen gebruikers in Nederland volgens Newcom research). En met de groei van het aantal gebruikers neemt ook het aantal aangemaakte groepen toe. Maar in hoeveel groepen bijvoorbeeld een gemiddelde twintigjarige deelneemt, is niet onderzocht. WhatsApp zelf doet er ook geen mededelingen over.

Uit bestaand onderzoek weet Beate Volker (socioloog aan de UvA die zich op vriendschap richt) wel dat WhatsApp wordt gebruikt in alle leeftijden en door alle bevolkingsgroepen heen. Omdat het zo informeel is (geen aanhef, ultrakorte berichten) vaker voor privé-communicatie dan voor werk.

De appgroep is een middel om een sociaal netwerk mee te definiëren, zegt zij. Het bestaan van de groep leidt niet per se tot meer of minder cohesie. „De groep bestond al, maar wordt zichtbaar gemaakt.”

Dat beaamt Mark van Ostaijen (bestuurssocioloog Tilburg University). „Via WhatsApp onstaan meestal geen nieuwe verbindingen. De communicatie is er redelijke oppervlakkig. Wel urgent (‘waar spreken we morgen af?’), maar niet zo belangrijk.” Deelname aan groepen beantwoordt evenwel aan een menselijk verlangen, zegt Van Ostaijen: „de wens om ergens onderdeel van uit te maken.”

Als je preciezer gaat kijken naar iemands appgroepen, kun je op z’n minst de contouren van iemands leven schetsen

Maar waar groepen worden gevormd, worden automatisch ook mensen buitengesloten. En WhatsApp heeft „een enigszins discriminatoir karakter”, zegt Van Ostaijen. Je kunt bijvoorbeeld niet zien welke groepen bestaan, waar je geen onderdeel van uitmaakt. „In die zin is het een exclusief medium.”

Het zegt wel iets over een persoon als hij of zij over veel actieve groepen beschikt, vindt Beate Volker. „Het laat zien in hoeverre je geïntegreerd bent in de samenleving.”

Er zijn groepen die vrijwel alle WhatsApp-gebruikers hebben. Gezinnen hebben een gezinsapp, teamsporters hebben een team-app. Dan is er natuurlijk nog de klasse-app voor ouders met schoolgaande kinderen. Er is de buurtapp voor wakkere burgers. Er zijn de appgroepen die aan een evenement vastzitten (een verjaardag, werkjubileum, etentje) en de groepen met oude vrienden van studie of middelbare school.

Er zijn dus appgroepen die iedereen heeft, maar als je preciezer gaat kijken naar iemands appgroepen, kun je op z’n minst de contouren van iemands leven schetsen. De groepen onthullen meer dan iemands boekenkast. Zo heeft de Italiaanse au pair Salvatore twéé gezinsapps. Eén voor zijn eigen familie en één voor het gezin waarin hij werkt. Dat is dus eigenlijk een werkapp – met een familiair karakter. Yolande Potjer heeft een app met nichten en neven die over de hele wereld zijn uitgewaaierd. Het kan erop duiden dat zij, hoewel zelf honkvast in Zutphen, hoort bij de anywheres – de groep mensen die overal ter wereld kunnen wonen (Geformuleerd door de Britse denker David Goodhart: tegenover de anywheres staan de somewheres, mensen die niet de mogelijkheden, zoals geld en carrièreperspectief, hebben om overal een thuis te kunnen creëren).

Lees ook deze zes etiquetteregels voor WhatsApp-groepen: Hoe heurt het eigenlijk?

Frank Smits (56) is duidelijk een man die vrouwen graag als vriend hebben. In meerdere appgroepen is hij de enige man, zoals in de yogagroep (waarin al jaren niet meer geyogaad wordt).

De 54-jarige Ivan Laagland maakt makkelijk contact met mensen – hoe kom je anders in zeven appgroepen van mensen met wie je fietst? Hij lijkt sowieso iemand die zich in veel verschillende subculturen thuis voelt. Met zijn zoon en diens opa bezoekt hij plekken waar de Eerste Wereldoorlog zich afspeelde. Maar hij heeft ook een vriendengroep die elk jaar uitgedost en al het extravagante feest Manifesto bezoekt.

WhatsApp maakt het mogelijk communicatie te verfijnen, zegt Beate Volker: „Een groep oprichten is makkelijk, je kunt daardoor heel precies bepalen aan wie je wel en niet een bericht wil sturen.” Soms heeft éénzelfde groep mensen zelfs meerdere appgroepen voor verschillende soorten communicatie. Eén voor logistiek, en één voor randzaken.

Berucht is verder de dode schaduwapp. Een relatie van een van de leden van de groep wordt verbroken, de ex verlaat de groep niet en niemand durft het haar te vragen. Dan maar een nieuwe app gestart, met dezelfde samenstelling, zonder haar. Als het ineens heel stil wordt in een voorheen drukke appgroep, kun je je afvragen of je in de schaduwapp bent achtergebleven.

De appgroepen van Frank Smits (56): Ma, Saunabezoek, Oudejaarsloterij en Yogagroep

Bovenaan de applijst van regisseur Frank Smits ( 56, Utrecht) staat de appgroep Ma. Daarin bespreken hij, zijn zussen en een broer hoe het gaat met hun 94-jarige moeder, die in een serviceflat in Castricum woont. De laatste berichten dateren van zondag, toen ze was gevallen. ‘Dit keer niet zo ernstig gelukkig’. De app wordt ook gebruikt voor vakantiefoto’s.

Daarnaast heeft Smits Saunabezoek, met twee oude vrienden, één nog van de middelbare school. Ze spreken er ook etentjes af waarbij ze hun vriendinnen meenemen. Heel recent is de app Oudejaarsloterij, (vijf deelnemers) die samen een heel straatje loten hadden gekocht. Niks gewonnen natuurlijk. Hij denkt dat de tikkie (één iemand schoot voor) de laatste app in de groep zal zijn.

Smits is de enige man in yogagroep. Yogaën doen hij en zijn vier vriendinnen al een tijd niet meer, maar ze bespreken er nu altijd wie meedoet aan de huur van een kraampje waarin spullen verkocht kunnen worden op 5 mei. In de groep Joe Smiths zitten de vriendinnen (ook zijn partner) met wie hij concerten bezoekt (onder meer van Joe Jackson en Patti Smith).

De appgroepen van Yolande Potjer (44):’t Nest, Meiden van Leiden, United Nightingales

Docent Yolande Potjer (44, Zutphen) heeft een stuk of vier actieve groepen. Die van haar gezin heet ’t Nest (haar man en kinderen heten Nagtegaal). En dan heeft Potjer nog de appgroep Meiden van Leiden met oude studievriendinnen. Daar postte ze bijvoorbeeld een foto van de surpriseveldslag na Sinterklaas. Een vriendin postte een foto van haar zoon in smoking voor zijn eerste galafeest. In UnitedNightingales communiceren Potjer en haar man met neven en nichten die over de wereld zijn uitgevlogen. Ze heeft twee appgroepen die verband houden met haar werk als bestuurslid van de Vereniging Geschiedenisdocenten. Daarin wijzen leden elkaar op relevante publicaties of evenementen in hun vakgebied. Op de basisschool van Yolandes kinderen worden de laatste jaren minder klasse-apps aangemaakt. Te veel ouders stoorden zich aan de off-topic berichten die erin geplaatst werden. „Het begint vaak met handige organisatorische mededelingen, maar uiteindelijk biedt altijd iemand een nest jonge poesjes aan.” Als werkende ouder was Yolande juist blij met de klasse-app. „Als ik niet bij evenementen op school kon zijn, kreeg ik toch wat mee.”

De appgroepen van Salvatore Ferraro (22): Nederlandse memes, Cumbayé 2.0, Buffelen

De Italiaanse Salvatore Ferraro (22) zit te blokken op Nederlandse grammatica in de bibliotheek van Zutphen. Daar woont en werkt hij als au pair, om zijn uitspraak van het Nederlands te verbeteren. Als au pair beschikt hij over twee gezinsapps. De Italiaanse, waarin zijn moeder berichten van de paus post, waar hij met zijn broers en zus grapjes over maakt. En de appgroep van het gezin waar hij werkt. Daarin post het gezin foto’s als ze bijvoorbeeld zonder hem een uitstapje maken. En hij post er zelf foto’s als hij vrij is, bijvoorbeeld van een bezoek aan Deventer. In de groep Nederlandse memes zit hij met Italiaanse vrienden die een Nederlandse ‘link’ hebben, bijvoorbeeld een kennis die in Groningen studeert. En dan heeft hij nog een app met oude vrienden uit Italië, Cumbayé 2.0. De naam verwijst naar een inside joke. „Om af en toe een van de vrienden te vieren of belachelijk te maken, schreeuwden we Cumbayé in de straat.” In deze groep post hij wel eens wat als hij zich verveelt. „Er reageert altijd wel iemand”. De ideale groep bestaat volgens Ferraro uit maximaal tien mensen, meer wordt onoverzichtelijk. Hij verliet dan ook de appgroep Buffelen waarin veertig mensen grappen maakten met „het sarcasme dat nodig is om dagelijks in Italië te overleven”. „Want”, legt hij uit, „zoveel dingen functioneren er niet”. Maar in die groep werd zo veel gepost, dat het irritant werd. Eruit stappen paste ook in zijn behoefte „aan persoonlijker contact en minder telefoongestaar”.

De appgroepen van Ivan Laagland (54): Los van ’t Wief, Eerste Wereldoorlog, Manifesto, Wino

Ivan Laagland (54, Amsterdam) heeft een stuk of zeven appgroepen van mensen met wie hij racefietst of heeft gefietst. Vier daarvan zijn actief. Zoals de groep LVTW (Los van ’t Wief) , die bestaat uit vrienden die ooit in Groningen woonden. Om het jaar fietsen ze vanuit Groningen naar het buitenland of andersom. Dan zijn er nog de vrienden met wie hij vorig jaar in Italië is gaan fietsen (Fietsen Italië) en de groep fietsende dokters die hij via een sponsorrace voor een goed doel leerde kennen. Die noemen zich zondagmannenfietsen, maar ze fietsen net zo vaak op andere dagen.

Met zijn zoon (17) en diens opa heeft Laagland de appgroep Eerste Wereldoorlog. Hoe hun fascinatie voor die oorlog is ontstaan weet hij niet meer, maar „we hielden altijd al van België vanwege het eten”. Met z’n drieën ondernemen ze elk jaar wel een trip naar plaatsen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de oorlog. Ze zijn net terug van zo’n reisje waarop ze musea bezoeken maar soms ook uren door regenachtige bossen lopen op zoek naar een specifieke bunker.

Lees ook: We zitten opgesloten in de wurggreep van WhatsApp

Met vrienden heeft hij de groep Manifesto. Genoemd naar het extravagante feest in Paradiso waar ze elk jaar heen gaan. Daarbij hoort een uitdossing in het thema van het feest, dit jaar was dat: meubelstukken. Voorafgaand aan het feest borrelen en eten ze samen. Dit jaar kon Laagland er niet bij zijn „Ik ben wel in de appgroep gebleven, alleen al om te zien wat mensen met het thema deden.” Met twee vriendinnen heeft Laagland de app Wino. Daarin spreken ze af en tippen ze goede wijnen. Ook de VVE van zijn huis, met 6 appartementen, heeft een app. In het laatste bericht meldt een benedenbuurvrouw dat ze smeerolie in het voordeurslot heeft gedaan.