‘Laat burgers zelf geen mensen staande houden’

Buurtpreventie De inzet van burgers door de politie is enthousiast omarmd maar de regie ontbreekt, blijkt uit een onderzoek.

Buurtpreventie in een wijk in Ede.
Buurtpreventie in een wijk in Ede. Foto Vincent Jannink

Het bericht verschijnt rond 18:30 uur in de buurtappgroep. „Erg groot vuurwerk, al 10 minuten”, schrijft iemand, met de precieze locatie erbij. Een tijdje later nieuwe berichten. Er zijn jongens staande gehouden en gegevens genoteerd. Door een burger.

Andere appgroep, ander moment. Een vrouw meldt de vermissing van haar pleegzoon. Niet veel later verschijnt iemand aan haar deur om extra inlichtingen in te winnen. Een man in een hesje. Een buurtbewoner.

Het zijn voorbeelden uit ‘Politie en actief burgerschap: een veilig verbond?’, een rapport van onderzoeksprogramma Politie en Wetenschap dat vrijdag verscheen. Burgerparticipatie bij politiewerk neemt toe. In veel wijken zijn er appgroepen, in sommige ook buurtpreventieteams, die de politie helpen bij opsporing en toezicht. Voor dit onderzoek bekeken onderzoekers Vasco Lub en Tom de Leeuw vier verschillende wijken. Ze praatten uitvoerig met betrokkenen en kregen toegang tot veel appconversaties.

De inzet van burgers is door politie en gemeenten enthousiast omarmd, zegt Lub. Deels als gevolg van bezuinigingen, maar ook als onderdeel van de participatiesamenleving. Lub: „Het is expliciet beleid van de politie om meer met burgers samen te werken. Men is blij met elke appgroep. Maar wat die samenwerking inhoudelijk zou moeten beteken, daar wordt nauwelijks over nagedacht.”

Eigenrichting ligt daardoor op de loer, zagen de onderzoekers, net als etnische profilering. Lub vertelt over een agent die buurtbewoners stimuleerde ,,álles te melden, juist ook op basis van onderbuikgevoelens.” In een andere wijk ontstonden spanningen, omdat niet iedereen het kordate en aanwezige optreden van een preventieteam van medebuurtbewoners op prijs stelde. Lub: „Dat burgers zelf mensen staande beginnen te houden of buurtonderzoek starten kan echt heel onwenselijke situaties opleveren. Er is een reden dat de politie een onpartijdig, neutraal instituut is.”

Ook kan het uitbesteden van politiewerk de verschillen tussen wijken versterken. Juist in wijken waar weinig criminaliteit is, zijn preventieteams vaak goed georganiseerd en verloopt de communicatie met de politie soepeler. In sociaal zwakkere wijken schuurt de samenwerking meer. Lub: „Als dat zich voortzet, zou je in de toekomst een soort gated communities kunnen krijgen, waar goed georganiseerde burgers hun veiligheid zelf bewaken.”

De inzet van burgers, onderstrepen de onderzoekers, kan alleen met strakke regie, en nooit bedoeld zijn om de politie werk uit handen te nemen. Want: het in goede banen leiden van de participatie vergt juist ook werk.

Lub benadrukt: mooie voorbeelden zijn er ook. Bijvoorbeeld de wijk waar burgers hielpen heling op te lossen, of waar woninginbraak werd teruggedrongen. Maar, zegt hij, er moet veel beter worden nagedacht over hoe het wordt ingezet. „Wat zijn de procedures? Wanneer wordt aan burgers gevraagd iets te melden, en wanneer niet? Wat mogen burgers zelf doen? Welke technologie gebruiken we daarvoor?”