Recensie

Diagnosedrift: labels doen onze kinderen tekort

Prestatiedruk

Het Nederlandse kinderleven is niet meer zo relaxed als het was, constateerde journaliste Sanne Bloemink na terugkeer met haar gezin uit New York. De excessen van de Amerikaanse prestatiemaatschappij sijpelen ook door in Nederland. (●●●●)

Illustratie: Roland Blokhuizen

Het Nederlandse kinderleven is niet meer zo relaxed als het was, constateerde journaliste Sanne Bloemink na terugkeer met haar gezin uit New York. Zeker, ouders staan met een glas bier aan de buurtzandbank. Goed primair en middelbaar onderwijs is gratis en kinderen fietsen of stappen op een bus. Dat was ondenkbaar in de VS. Maar de excessen van de Amerikaanse prestatiemaatschappij sijpelen ook door in Nederland.

Kinderen staan onder druk om goede resultaten te halen. Scholen zoeken goede leerlingen om niet bij de Inspectie als ‘zwak’ bekend te staan. Ouders willen dat hun kinderen slagen. Als dat niet lukt, wordt steeds vaker gezocht naar een verklarende medische diagnose. De dokter kan dan een pilletje voorschrijven dat de symptomen moet verhelpen. Nu eens willen de ouders dat, dan weer dringt de school erop aan. Er is dus sprake van diagnosedrift: de criteria voor afwijkingen worden opgerekt, het percentage kinderen dat als gemiddeld wordt beschouwd, neemt af. Zo’n diagnose beperkt zich tot het kind. Er hoeft niet meer te worden onderzocht of het onderwijs of de ouders tekortschieten. Gezinsproblemen worden onvoldoende onderkend. Scholen kunnen hun verantwoordelijkheid afschuiven op de hulpverlening en medische instanties. Soms is jeugdzorg vast aanwezig op school, maar voor de zware gevallen is nauwelijks tijd. Kindermishandeling is geen officiële hoofddiagnose van het GGZ en blijft vaak onopgemerkt. Als ouders niet willen meewerken, gebeurt er meestal niets.

De leraar heeft wel een pilletje

Hoewel scholen ieder kind moeten toelaten, doen ze dat niet. Bloeminks dochter werd afgewezen door de basisschool omdat na haar verblijf in de VS haar Nederlands nog niet voldoende was. De schoolleiding neemt liever geen risico’s die het resultaat kunnen drukken, en leraren willen niet teveel zorgleerlingen in de klas.

Uit onderzoek blijkt dat de huidige generatie twintigers perfectionistischer is dan ooit. Waar komt die prestatiedruk toch vandaan?Lees ook: De twintiger van nu wil te veel

Diagnosedrift staat vol voorbeelden over wat er mis kan gaan. Ouders die maar bleven aandringen op de diagnose autisme, terwijl er aanwijzingen waren voor problemen met de opvoeding. Een leraar Duits die er bij ouders op aandrong om een kind dat steeds werd afgeleid een pilletje te geven. Zo’n pilletje zou het tekort aan dopamine in de hersenen compenseren. Laura Batstra van de Rijksuniversiteit Groningen vergelijkt dat met een verlegen persoon die met een paar biertjes het tekort aan alcohol in de hersenen moet compenseren.

Bloemink pleit voor minder op prestatie- en kwantitatief-rendementsgericht onderwijs. Hoe dat moet, heeft ze niet direct voor ogen. Het is moeilijk om een op rendement en kwalificatie gericht systeem om te turnen. Diagnosedrift is vanuit de herkenbare praktijk geschreven en rijk aan interviews met deskundigen. En je hoort bijna de welgestelde, zorgzame ouders praten op het schoolplein.

    • Maarten Huygen