Bram Petraus

Zo werd de grootste papierfabriek van Nederland bedreigd door online, en gered door online

’s Lands grootste papierfabriek kwam in nood en werd gekocht door een durfinvesteerder. Die vond een nieuwe toekomst en verdiende zijn investering dertigmaal terug.

Als papierfabriek Parenco draait, draait Renkum.

Je ziet het in de Dorpsstraat, vlak naast het fabriekscomplex, waar je niet aan de schoorsteen, de rook en het Papiermuseum ontsnapt. Je ziet het op de N225, waar vrachtwagens met rollen papier af en aan rijden. Je merkt het aan de jaarlijkse sinterklaasintocht, gesponsord door de fabriek. En je voelt het bovenal in de huizen van mensen die in dienst zijn van een van de grootste werkgevers in de regio.

Het had niet veel gescheeld of dat was allemaal verdwenen. Een paar jaar geleden zag het er slecht uit voor de grootste papierfabriek van het land, toen in handen van papierconglomeraat Norske Skog. De vraag naar grafisch en krantenpapier, specialiteiten van oudsher, daalde flink door opkomende online media. De motor van Renkum dreigde stil te vallen – het stadje hield zijn adem in.

Totdat het Nederlandse private-equitybedrijf H2 op het nippertje de fabriek kocht, in 2012. Het betaalde 15 miljoen euro, bouwde een stilstaande papiermachine om tot verpakkingspapiermachine, en verkocht Parenco halverwege 2018 aan de beursgenoteerde Ierse papiermultinational Smurfit Kappa Group.

De prijs? Bijna een half miljard. De waarde van de fabriek bleek met een factor dertig vermenigvuldigd. De Amsterdam Private Equity Club riep de deal uit tot investering van het jaar. Inmiddels werken bij Parenco 350 mensen, méér dan in 2012.

Hoe kwam dat herstel tot stand? NRC sprak met betrokkenen en reconstrueerde de gedaanteverwisseling van Parenco.

Eigen brandweerkazerne

Renkum (circa 9.000 inwoners), tussen Wageningen en Arnhem, is een papierstadje zoals je die van oudsher in Midden-Gelderland vindt. Net als Eerbeek en Apeldoorn profiteert het in de 19de eeuw van de ligging op het snijpunt van water en bos. Waar de Veluwe steil de Nederrijn in struikelt, kun je de bomen zó aanvoeren, het eindproduct vaar je weg over de rivier. Snelstromende beken drijven de papiermolens aan.

Parenco wordt in 1912 opgericht als Van Gelder, op de plek van een oude papiermolen. Het stadje vergroeit daarna met wat de leidende papierfabriek van Nederland zal worden – mét eigen brandweerkazerne. Het bedrijfscomplex van veertig hectare, zo lang als Renkum zelf, grendelt de plaats af van de Nederrijn. Op het hoogtepunt werken er ruim 1.200 mensen aan twee enorme, ronkende machines, waar papier met 1.200 meter per minuut doorheen schiet. Avondploegen halen hun eten bij de Chinees om de hoek; als de zaak een fietsenplan invoert, doet de lokale fietsenmaker goede zaken.

De laatste decennia wisselt Parenco met enige regelmaat van eigenaar én product. Het bedrijf is aan het begin van deze eeuw nog een van de laatste Nederlandse makers van krantenpapier, en gaat in 2009 volledig over op papier voor tijdschriften en folders. Eén van de twee papiermachines, ‘de PM2’, wordt stilgelegd. Op aandringen van de ondernemingsraad wordt ze niet ontmanteld. Eens in de twee weken zetten medewerkers haar even aan: je weet nooit of het gevaarte nog van pas komt.

Ook met eigenaar Norske Skog, een Noors grafischpapierconglomeraat met mills op een handvol locaties in de wereld, gaat het in die jaren niet goed. Het lijdt miljoenen euro’s verlies in het onlinetijdperk en begint in 2011 te denken over sluiting van het verlieslatende ‘Renkum’. In Europa wordt te veel papier geproduceerd en Norske Skog wil capaciteit uit de markt halen. Dat deed het eerder al in Zuid-Korea en Noorwegen.

Bij het management in Renkum leeft het idee dat de stilstaande machine kan worden omgebouwd voor het maken van verpakkingspapier. Daar is, gezien de opkomst van onlinebestellingen, wél vraag naar. Maar Norske Skog ziet er niets in. Ombouwen duurt lang en is kostbaar, en met verpakkingspapier heeft het bedrijf geen (verkoop)ervaring. Norske Skog wil grafisch papier maken – niks anders.

Daarmee dreigt een ‘scenario-Wapenveld’. De Finse eigenaar van de grote Berghuizer Papierfabriek in die plaats aan de andere kant van de Veluwe besloot rond 2007 de vestiging te sluiten, óók vanwege overcapaciteit. Wapenveld protesteerde – „Papier hoort hier!” – maar bleef na meer dan honderd jaar papiergeschiedenis gedesillusioneerd achter. Ruim driehonderd werknemers verloren hun baan, maar de impact was breder. Zo verloor de voetbalclub zijn hoofdsponsor.

In Renkum neemt de onrust bij de ondernemingsraad toe. Samen met de lokale directie en de vakbonden probeert hij Norske Skog over te halen op z’n minst te probéren de fabriek te verkopen. Het concern ziet daar wel wat in: zo kan het zijn belabberde financiële positie nog enigszins verbeteren. Gesprekken met kandidaten lopen echter op niets uit: van een losse fabriek een eigen business maken in een lastige markt schrikt veel potentiële kopers af.

Totdat managing partner Harmen Geerts van durfinvesteerder H2 over de fabriek hoort. „Wij zagen wel een toekomst”, vertelt hij in zijn kantoor in Bussum. Ja, er was overcapaciteit in de markt, maar: „De vraag naar papier voor huis-aan-huisfolders en reclame was relatief stabiel, en de fabriek van Parenco had een goede kostenpositie. Bovendien zagen we mogelijkheden door te investeren in bijvoorbeeld energiehuishouding en de efficiëntie.” En dan was er nog de mogelijkheid dat PM2 omgebouwd kon worden.

Lees ook: De negen ‘oertypes’ van private equity

H2 koopt de gigantische fabriek, inclusief oudpapierrecycler Reparco, voor 15 miljoen – een zeldzaam voorbeeld van Nederlandse papierindustrie die weer in Nederlandse handen valt. Vakbonden en ondernemingsraad stemmen in: het is een laatste kans. Als de overname in augustus 2012 bekend wordt gemaakt, applaudisseren de opgeluchte medewerkers spontaan.

Onderscheidend

H2 begint met ‘gewone’ ingrepen om de grafischepapiertak te stabiliseren. Zo worden 35 mensen ontslagen, er wordt een verkoopafdeling opgezet, nieuw management aangetrokken, het oude papier efficiënter gesorteerd.

Parenco bedenkt een manier om zijn papier op een onderscheidende manier in de markt te zetten, vertelt toenmalig directeur Raymond Jolink. „Er waren eigenlijk maar twee grote andere leveranciers. Wij hebben ons gepositioneerd als aantrekkelijk, onafhankelijk alternatief. Daar waren klanten enthousiast over.” Afnemers kopen doorgaans papier van meer aanbieders tegelijk; Parenco is een welkome toevoeging om betere prijzen af te dwingen. Het leidt in 2013 tot een bescheiden winst, 4 miljoen euro.

Dan moet het onderzoek naar de stilstaande papiermachine nog beginnen. De technici die Parenco op de zaak zet, zien al snel: de machine is bijzonder geschikt voor verpakkingspapier. De breedte van 8,40 meter is ideaal, de draaisnelheid prima en je kunt er, na aanpassingen, papier van de juiste dikte mee maken.

Wel moet flink geïnvesteerd worden in de verouderde machine, PM2 stamt uit 1978. Dat kost 100 miljoen. Parenco leent 60 miljoen bij ABN Amro (inmiddels afbetaald) en bekostigt de rest zelf. Midden 2015 begint de ombouw. In ploegendiensten wordt er 24 uur per dag aan gewerkt, op het hoogtepunt zijn er ruim 350 ‘externen’ bij betrokken.

Door de ombouw verandert de bedrijfsvoering begin 2016 radicaal: naast 285.000 ton grafisch papier kan Parenco nu jaarlijks 365.000 ton verpakkingspapier produceren. De markt ervoor is willig; de verpakkingssector is de laatste jaren alleen maar beter gaan lopen. Onderzoeksbureau Smither Pira schat de mondiale omzet ervan in 2015 op 839 miljard dollar. Voor 2020 gaat het uit van 150 miljard dollar meer. In Nederland gaat het in 2016 om ongeveer 6,8 miljard, aldus onderzoek van ABN Amro. Parenco neemt zestig mensen aan.

Lees ook: hoe retourzendingen van webwinkels een tweede leven krijgen

Biedingen

Geerts en zijn team worden rond 2017 naar eigen zeggen benaderd door partijen die geïnteresseerd zijn in hun papierfabriek. „Toen hebben we besloten een verkoopproces te starten. Onze investeringsperiode is gemiddeld vijf jaar, en we hadden inmiddels een succesvolle business neergezet.”

Diverse biedingen volgen; die van Smurfit Kappa is met 460 miljoen euro de hoogste. Het bedrijf – met operationeel hoofdkantoor op Schiphol – betaalt ongeveer 6,5 keer de verwachte winst over 2018: 72 miljoen euro. In 2017 bedroeg de winst nog 9 miljoen euro, bij een omzet van 222 miljoen.

De vakbonden gaan ook met deze nieuwe eigenaar akkoord. Nicole Engmann-van Eijbergen van CNV Vakmensen: „Als een bedrijf veel betaalt, dan weet je dat ze niet van plan zijn er snel weer vanaf te komen. Of dat ze capaciteit van de markt willen halen. Smurfit Kappa wilde de fabriek duidelijk graag hebben als aanvulling op zijn activiteiten.”

Parenco-directeur Jo Cox, die voor Smurfit Kappa ook al jaren een fabriek in Roermond runt: „Anders hadden we misschien zelf zo’n machine gebouwd. Maar dat kost al gauw drie jaar.”

Of Norske Skog zich achteraf misschien achter de oren heeft gekrabd over de verkoop? Harmen Geerts: „Er zijn wel meer partijen die zich achter de oren hebben gekrabd. In 2012 hebben veel geïnteresseerden naar Parenco gekeken, maar die zagen er allemaal te weinig in.”

Hoe denkt het personeel erover dat de investeerder zo veel geld aan zes jaar eigendom heeft overgehouden? Engmann-van Eijbergen van CNV: „Het belangrijkste was vooral dat er geen nieuwe private-equitypartij zou komen, eentje die het misschien allemaal iets anders voor ogen had dan H2.” Dan liever een ‘echt’ papierbedrijf als eigenaar voor de lange termijn, vindt ze. „Voor de medewerkers was dit een opluchting.”

Onvoorzien nadeel

Je zou denken: eind goed, al goed. Maar de succesvolle transformatie naar kartonpapier bracht óók een onvoorzien nadeel mee. De locatie, die lange tijd zo gunstig was, lijkt zich nu voor het eerst tegen de fabriek te keren.

Renkumers die in de buurt van de fabriek wonen klagen namelijk over geuroverlast na de ombouw van PM2. Uit de schoorstenen van Parenco komt sindsdien een chloorachtige lucht, zeggen ze. Dat ruik je op dagen dat de wind naar het noorden staat.

Ongeveer 140 inwoners hebben zich verenigd in de Bewonersgroep Overlast Parenco (BOP). Informeel voorzitter Mariska Hulsewé: „Ik ben hier in 1998 komen wonen, wetende dat er een fabriek was. Maar het loopt nu behoorlijk de spuigaten uit.”

Het is een onverwachte barst in de altijd harmonieuze relatie tussen stadje en fabriek. Hoewel: lang niet alle Renkumers herkennen zich in de klachten. In lokale media duiken ook bewoners op die Parenco in bescherming nemen. Enkele mensen die NRC op een middag spreekt in de Dorpsstraat, zeggen dat het allemaal wel meevalt – óók als ze zelf weleens geklaagd hebben.

Hulsewé blijft sceptisch: „Als je vader en opa daar gewerkt hebben, snap ik wel dat je het verdedigt.”

Het onderwerp kwam hoog op de gemeentelijke en provinciale agenda. Vervolgens werd onderzoek gedaan, waaruit bleek dat inderdaad sprake is van ‘geuroverlast’. Maar: die ligt binnen de normen en het is niet gevaarlijk voor de gezondheid.

Op de fabriek vertellen algemeen directeur Cox en directeur personeelszaken Ruben van Haren dat ze over de geur regelmatig contact hebben met provincie, gemeente en Hulsewé. Volgens hen wordt serieus gewerkt aan een oplossing. Van Haren: „We zijn kortgeleden begonnen met aanpassingen in het productieproces: kunnen we de papierpulp bijvoorbeeld op minder grote schaal desinfecteren? Dat lijkt al wat effecten te hebben.” Een ‘geurpanel’ van bewoners en medewerkers gaat de ontwikkelingen monitoren.

Daarbij helpt het volgens Van Haren dat Parenco deel uitmaakt van een concern. „Smurfit Kappa heeft bijvoorbeeld een eigen ingenieursbureau met expertise op het gebied van papiertechnologie.”

Voormalig Parenco-eigenaar Norske Skog, nog altijd specialist in grafisch papier, ging een jaar geleden failliet. Na een langdurig biedingsproces vielen zijn zeven papierfabrieken, inclusief schulden, in handen van de Britse durfinvesteerder Oceanwood. Prijs: 235 miljoen euro.

    • Milo van Bokkum