200ste Rail Away pakt uit, met extra veel bergen en treinen

Slow tv Vrijdag zendt de EO aflevering tweehonderd van Rail Away uit. Geen programma over treinen, maar over treinspóren, aldus de makers. „We volgen een route, niet een trein.”

Gornergratbahn in Zwitserland. Bergen zijn favoriet in Rail Away. Van de tweehonderd afleveringen gaan er drieëndertig over Zwitserland, zestien over Oostenrijk.
Gornergratbahn in Zwitserland. Bergen zijn favoriet in Rail Away. Van de tweehonderd afleveringen gaan er drieëndertig over Zwitserland, zestien over Oostenrijk.

Eerst met een Zwitserse stoomtrein door de Furkapas, dan met de Glacier Express, en dan ook nog met de tandradtrein over de bergkam Gornergrat, naar het hoogste openluchttreinstation van Europa, met een adembenemend uitzicht op de Matterhorn en 29 andere bergen van meer dan vier kilometer hoog.

Omdat het vrijdag de tweehonderdste aflevering is, trakteert het tv-programma Rail Away de kijkers op een speciale editie. Dus zien we niet één spectaculaire treinroute, maar drie. En krijgen we spectaculaire luchtshots van een camera die – heel duur – onder een helikopter is gemonteerd. Uiteraard gaat de reis naar Zwitserland, want bergen en treinen blijven een onweerstaanbare combinatie. Vrijdagnacht volgt nog de Rail Away Nachttrein: een marathon met veertien favoriete afleveringen.

De EO-serie (’s avonds gemiddeld 347.000 kijkers, marktaandeel 7,8 procent) over treinsporen met bijzondere uitzichten begon in 1996, als uitvloeisel van een documentaire over de Rhätische Bahn in Zwitserland. Gerben van Ommen, regisseur sinds 2010, verklaart het succes: „Terwijl de meeste televisie over ellende en problemen gaat, is dit een rustig programma over schoonheid, over de romantiek van treinreizen.” Het heeft volgens hem een zekere cultstatus, als slow tv: „Op Twitter lees je reacties als: zen voor de ogen, en even lekker chillen.” De afleveringen van vijfentwintig minuten zijn ook ideale herhaal-tv. Vorig jaar zond de publieke omroep 137 afleveringen uit, waarvan er slechts vijf nieuw waren. „En bij de achtste herhaling zitten weer een half miljoen mensen te kijken.”

De EO produceert de serie zelf, Van Ommen werkt met één andere maker, Joanne Brouwer. Ze beginnen altijd met een treinkaart van Europa, waarop de ‘scenic routes’ met groene lijntjes zijn aangegeven. Ze gaan vier keer per jaar op pad, om een dag of acht te filmen. De rest van het jaar besteden ze aan monteren en nieuwe reizen organiseren. De cameraman, de geluidsman en commentator Bob van der Houven, met zijn kenmerkende rustgevende stem, zijn ingehuurd.

De meeste reizen gaan naar Europese bestemmingen. De bergen zijn favoriet – van de tweehonderd afleveringen gaan er drieëndertig over Zwitserland en zestien over Oostenrijk. Van Ommen: „Het grote voordeel van de bergen is dat je twee keer hetzelfde kunt filmen met een heel ander resultaat: één keer in de sneeuw, en één keer in de zomer.”

Nauwelijks treinen in Brazilië

Van Ommen filmt ook wel buiten Europa, één keer in de twee jaar, maar dat is duur en moeizaam: „Je bent toch afhankelijk van je contacten. „Rond het WK voetbal 2014 heb ik op verzoek vijf afleveringen in Brazilië gemaakt, maar daar hadden we een paar grote handicaps: we waren er nog nooit geweest, we hadden er nauwelijks contacten, en er rijden nauwelijks treinen.” Japan was een sterke aflevering, maar volgens Van Ommen is hij zes jaar bezig geweest om dat te regelen.

Hoewel het programma populair is bij treinliefhebbers, gaat Rail Away weinig over treinen. Je krijgt niets te horen over treintypes, en weinig te zien van het interieur. Het gaat om de omgeving. Hierin verschilt het programma ook van buitenlandse pedanten als Great British Railway Journeys, Eisenbahn-Romantik, Des trains pas comme les autres, die bovendien een presentator in beeld hebben, die ter plekke mensen interviewt. In Rail Away niets van dit alles.

Van Ommen: „Nee, het is een programma over treinspóren. We volgen een route, niet een trein. Treinreizen is een mooie manier van reizen, waarmee je optimaal van het landschap kunt genieten. De echte liefhebbers weten toch wel uit hun hoofd de serienummers van de treinen die we laten zien.” Vaak zie je ook diverse treintypes over hetzelfde spoor gaan. Van Ommen: „Mensen snappen wel dat we niet in één rit al die opnames kunnen maken. We filmen vanuit de trein, maar ook van buiten, en van boven, met de helikopter. Soms zit je dan wel een uur te wachten tot de trein weer langskomt. In Canada hadden we een trein die maar één keer per dag langskwam.”

    • Wilfred Takken