Wat besprak Opstelten met OM-baas?

Zaak-Wilders Oud-minister Ivo Opstelten en oud-OM-baas Herman Bolhaar worden als getuigen opgeroepen in het hoger beroep tegen Geert Wilders.

PVV-leider Geert Wilders (links) en toenmalig minister van Veiligheid en Justitie Ivo Opstelten in 2010.
PVV-leider Geert Wilders (links) en toenmalig minister van Veiligheid en Justitie Ivo Opstelten in 2010. Foto Pierre Crom

Wat is er in april 2014 besproken tussen toenmalig minister Ivo Opstelten (Justitie, VVD) en procureur-generaal Herman Bolhaar over mogelijke strafrechtelijke vervolging van Geert Wilders? Het hof in Den Haag maakte donderdag bekend dat de twee mannen gehoord zullen worden in het hoger beroep tegen de PVV-leider.

Wilders werd in 2016 door de rechter schuldig bevonden aan groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie van Marokkanen. Zijn verdediging wil Opstelten en Bolhaar in het hoger beroep horen en het hof willigt dat verzoek nu in. De inhoudelijke behandeling van het hoger beroep tegen Wilders begint op 25 juni en zal in totaal twaalf dagen duren.

Het is niet uniek dat een (ex-)minister wordt gehoord als getuige in een strafzaak, maar vaak komt het niet voor. Zo moest voormalig minister van Defensie Hans Hillen (CDA) in 2017 getuigen in een corruptiezaak tegen Defensie-ambtenaren. En in 2016 moest toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Ronald Plasterk (PvdA) getuigen in een zaak tegen de Roermondse politicus Jos van Rey.

Dat Opstelten en Bolhaar van gedachten hebben gewisseld over een mogelijk strafproces tegen Wilders bleek eerder uit een brief van de huidige minister van Justitie, Ferdinand Grapperhaus (CDA) aan de Tweede Kamer. Maar was dat gesprek vrijblijvend, of heeft Opstelten Bolhaar toen opdracht gegeven tot vervolging?

De minister van Justitie heeft sinds 1998 de bevoegdheid het OM een aanwijzing te geven om iemand te vervolgen of juist niet te vervolgen. Maar dat mag niet in de beslotenheid van achterkamertjes. Dergelijke ministeriële aanwijzingen moeten openbaar gemaakt worden: de Tweede Kamer wordt op de hoogte gebracht.

Volgens Grapperhaus ging het in dit geval niet om een aanwijzing, maar om ‘regulier overleg’ tussen Openbaar Ministerie (OM) en departement. Het OM heeft volgens hem „zelfstandig de beslissing tot vervolging genomen op basis van eigen afwegingen”. Het OM wees donderdag in een reactie nogmaals op deze verklaring.

Proces Wilders gaat door, Opstelten gehoord als getuige

Fitna

Overleg over het beleid van het OM en over strafzaken is niet ongebruikelijk in het verkeer tussen OM en minister van Justitie, maar het komt zelden tot zo’n aanwijzing. Zo wilde toenmalig minister van Justitie Ernst Hirsch Ballin (CDA) Wilders in 2008 laten vervolgen vanwege diens film Fitna. Harm Brouwer, destijds voorzitter van het college van procureurs-generaal, was daar tegenstander van en liet de minister weten dat hij dan maar een dienstopdracht moest geven. Dat ging Hirsch Ballin te ver.

Ook binnen het OM bestond overigens verdeeldheid over de vraag of Wilders voor Fitna moest worden vervolgd. Twee advocaten-generaal vonden dat die vervolging moest plaatsvinden, het college van procureurs-generaal hield dat tegen. Later vorderde het hof wel een vervolging.

De betrokkenheid van Hirsch Ballin bij een mogelijk strafproces tegen Wilders kwam aan het licht via interne e-mails waaruit De Telegraaf citeerde. Een woordvoerder van het OM hield het er toen op dat er niets vreemds aan dat gesprek was en dat het OM de minister wilde bijpraten over wat de plannen rond een mogelijk strafproces waren, voor het geval hij zich daarover zou moeten verantwoorden in de Tweede Kamer.

    • Jos Verlaan