Uitslag Congo zwaar omstreden

Machtsoverdracht Kabila

Volgens de waarnemingsmissie van de katholieke kerk is niet Felix Tshisekedi, maar Martin Fayulu de winnaar

Felix Tshisekedi was vroeger een rivaal van president Kabila, maar sprak de afgelopen dagen lovende woorden over hem.
Felix Tshisekedi was vroeger een rivaal van president Kabila, maar sprak de afgelopen dagen lovende woorden over hem. Foto Baz Ratner/Reuters

Felix Tshisekedi is woensdagnacht uitgeroepen tot winnaar van de verkiezingen in Congo, maar de uitslag is omstreden. De andere oppositiekandidaat Martin Fayulu noemde de uitslag „een electorale staatsgreep”. Hij riep de Congolezen op in opstand te komen tegen de „frauduleuze, gefabriceerde en verzonnen” uitslag. Cruciaal is nu de reactie van de Rooms-Katholieke Kerk. Die had op verkiezingsdag, eind december, 40.000 waarnemers ingezet. Op basis daarvan heeft zij in een vertrouwelijk rapport Fayulu als „overduidelijke winnaar” aangewezen.

De familie van Tshisekedi was decennialang het gezicht van de Congolese oppositie, eerst tegen Mobutu (1965-1997), toen tegen Laurent Kabila (1997-2001) en vervolgens tegen diens zoon Joseph, de zittende president. In die zin betekent de uitslag een historische overwinning van de oppositie. Maar vermoedelijk is de verkeerde oppositieleider tot winnaar uitgeroepen.

Er zijn sterke aanwijzingen dat Tshisekedi heimelijk onderhandelde met Kabila

Emmanuel Shadary, kroonprins van Kabila, kreeg volgens de kiescommissie 23,8 procent van de stemmen, Fayulu 34,8 en Tshisekedi 38,5 procent. De Franse minister van Buitenlandse Zaken Le Drain zei vanochtend dat de uitslag niet overeenkomt met de verwachting. „De katholieke kerk oefende controle uit en kwam met een totaal verschillende uitslag”, aldus de minister. Antonio Guterres, secretaris-generaal van de VN, riep evenals de katholieke kerk in Congo op tot kalmte. In Kisangani gingen aanhangers van Fayulu de straat op. „De overwinning is van ons gestolen”, scandeerde een demonstrant.

Er bestaan sterke aanwijzingen dat het kamp van Tshisekedi de afgelopen dagen in het geheim onderhandelingen voerde met Kabila. Tshisekedi liet zich vanochtend uiterst vriendelijk uit over zijn voormalige rivaal Kabila en noemde hem een „partner in de democratische machtsoverdracht”. De partij van Kabila erkende de uitslag.

De aanhangers van Tshisekedi vierden de verkiezingsuitslag in Kinshasa.

Niet alleen de reacties in Congo zelf, ook die uit de regio zijn van invloed op de vraag of Tshisekedi geaccepteerd zal worden als president. De familie van de Zuid-Afrikaanse oud-president Zuma had zakelijke banden met de groep rond Kabila, maar de huidige president Ramaphosa stelt zich onafhankelijker op. Angola had weinig op met Kabila maar wil bovenal stabiliteit aan zijn grenzen. De Rwandese president Kagame wedde op Shadary, president Museveni van Oeganda nam juist afstand van hem.

Alle ogen zijn nu in de eerste plaats gericht op de kerk. Bij afwezigheid van sterke instituties in de falende staat Congo speelt die een grote politieke en maatschappelijke rol. Onder leiding van de bisschoppen gingen Congolezen de afgelopen twee jaar de straat op tegen Kabila, omdat hij de verkiezingen steeds uitstelde. Daarbij werden bij kerken nonnen en jongens van het kerkkoor neergeschoten. Fayulu deed mee aan die burgerprotesten en raakte gewond. De kerk heeft door zijn waarnemingsmissie de waarheid over de uitslag in huis. Als zij de uitslag veroordeelt zal dat de positie van Tshisekedi ernstig ondermijnen.

Lees ook: Tegen verkiezingsuitslag Congo valt niet op te frauderen
    • Koert Lindijer