Toernooi voor glorie van de president

Afrika Cup Egypte mag komende zomer de Afrika Cup organiseren. Het prestigieuze voetbaltoernooi komt de regering politiek goed uit.

Egyptische fans in de straten van Caïro na het winnen van de Africa Cup van 2006 in eigen land.
Egyptische fans in de straten van Caïro na het winnen van de Africa Cup van 2006 in eigen land. Foto Marco Di Lauro/Getty Images

Dat Egypte een fanatiek voetballand is, staat vast. Het land koestert Liverpool-speler Mohamed Salah, de nationale trots die woensdag nog werd uitgeroepen tot de beste speler van Afrika. Bij elke belangrijke wedstrijd zitten de cafés vol. Dat betekent ook dat voetbal een krachtig middel voor propaganda kan zijn.

Het bestuur van de Afrikaanse voetbalbond (CAF) besloot dinsdag dat zevenvoudig winnaar Egypte in juni van dit jaar de Afrika Cup mag organiseren in plaats van Kameroen. Dat land verloor in november het gastheerschap omdat de bouw van stadions en infrastructuur vertraging opliep. Het is de vijfde keer dat Egypte het toernooi organiseert, eerder gebeurde dat in 1959, 1974, 1986 en 2006. Aan de Afrika Cup doen dit jaar 24 landen mee.

Critici zijn het erover eens dat Egypte de Afrika Cup zal aangrijpen om de populariteit van president Abdul-Fattah El-Sisi en het regime te vergroten. „Egypte is veilig, Egypte is groots”, zal de retoriek zijn volgens onafhankelijke journalist en blogger Wael Eskandar. Onder het mom van voetbal zal het Egyptische nationalistische gevoel sterker worden, meent journalist en researcher Adham Youssef. Volgens hem draait het allemaal om vals bewustzijn; mensen die politiek en economisch onderdrukt worden, zullen voor even hun zorgen vergeten en het Egyptische team aanmoedigen.

De staat zal het toernooi volgens Youssef „gebruiken om het gevoel van nationale trots te vergroten en te kunnen zeggen: ‘Zelfs onder grote druk kan Egypte wonderen verrichten’. Staatsmedia zullen het formuleren als ‘Sisi’s prestatie’ en de retoriek dat Egypte de leider en moeder van alle Afrikaanse landen is, zal rondgaan. Maar voor een land dat lijdt onder overbevolking, analfabetisme, armoede, politieke repressie en opstand van militanten, is het organiseren van een voetbaltoernooi de minste prestatie.”

Twee tijdperken

Een paar dagen geleden plaatste Mahmoud Badr, een uitgesproken voorstander van de Egyptische president El-Sisi, dit bericht op Twitter: „In 2010 concurreerde Egypte met Zuid-Afrika om de organisatie van het WK. Helaas kregen we toen een grote nul en Zuid-Afrika won. Vandaag beconcurreren we hen om het organiseren van de Afrika Cup en is Egypte erin geslaagd om de vloer met ze aan te vegen. Verschil tussen twee perioden, twee tijdperken en twee presidenten!”

Op de tweet van Badr volgde weer een reactie van journalist Eskandar. „De propaganda is nu al begonnen”, zegt hij. Eskandar laat zich op sociale media regelmatig kritisch uit over het Egyptische regime. Hij vindt het ironisch dat Egypte, een land dat voetbalfans „vermoordt en gevangen zet”, deze zomer de Afrika Cup mag organiseren.

Een andere tweet kwam van Khaled Ali, jurist en presidentskandidaat tijdens de verkiezingen in 2012. „De keuze van Egypte als gastland voor de Afrika Cup is fantastisch nieuws. Het is een must om – voor het kampioenschap – dit evenement af te stemmen op de beslissing om alle voetbalfans die voorlopig vastzitten, vrij te laten, en degenen die een veroordeling hebben gekregen te excuseren: #vrijheidvoordefans #voetbalisvoordefans.”

De twitteraars verwijzen naar Egypte’s voetbalhooligans, de Ultra’s, die tijdens de revolutie in 2011 een belangrijke rol speelden. Tijdens de demonstraties schuwden zij het gevecht met de veiligheidsdiensten niet. Tijdens de Port Said-stadionramp op 1 februari 2012 braken gewelddadige rellen uit tussen supporters van de clubs Al-Ahly en Al-Masry. 74 aanhangers van Al-Ahly kwamen om het leven, mede omdat veiligheidsdiensten de deuren van het stadion barricadeerden.

Drie jaar later kwamen er volgens persbureau Reuters 22 fans van Al-Zamalek om buiten een stadion in Caïro in een vluchtende menigte nadat de politie met traangas had gegooid. Tot augustus 2018 werden bij landelijke wedstrijden geen toeschouwers meer toegelaten in stadions, de Ultra’s worden nog steeds niet toegelaten.

Op een macroniveau zal de Afrika Cup geld opbrengen, maar dat is slechts van tijdelijke duur, stelt Youssef. Volgens hem zullen alleen de rijken daarvan profiteren. „De komende maanden zullen we zien in welke hotels de spelers verblijven, welke vliegtuigmaatschappij hen vervoert en welke televisiekanalen de uitzendrechten krijgen. De kans is groot dat staatsbedrijven hiervan zullen profiteren”, zegt Youssef.

De „normale burger” zal volgens Youssef geen geld zien. Vanwege een lening van het Internationaal Monetair Fonds die in 2016 werd aangegaan, moest Egypte haar valuta laten bepalen door marktwerking en werden brandstof en elektriciteit-subsidies gekort. De middenklasse en laagste inkomens werden zwaar getroffen door de grote inflatie en vermindering in koopkracht die volgden.

Het hoofd van de Egyptische Toeristen Federatie Karim Mohsin verwacht geen grote gevolgen voor de toeristische sector omdat er vooral voetbalsupporters op het toernooi zullen afkomen. Maar een positief effect is volgens Mohsin dat „de Afrika Cup een indicatie is dat Egypte weer veilig is”. Na de revolutie in 2011, waarbij tienduizenden demonstranten de straat opgingen en eisten dat ex-president Mubarak zou aftreden, stortte de toerisme-industrie in vanwege de verslechterde veiligheidssituatie.

Onterechte claim

Volgens Eskandar is het een „onterechte claim” dat Egypte veilig is voor toeristen. Hij zou graag zien dat buitenlandse vakantiegangers terugkomen naar Egypte, omdat het levensonderhoud van velen ervan afhankelijk is. Maar bij een explosie van een bus vlakbij de piramides van Giza kwamen in december drie Vietnamese toeristen en hun Egyptische reisleider om het leven. Ook vielen terroristische groeperingen de afgelopen jaren toeristische doelen aan en gelden voor toeristen restricties om te reizen binnen Egypte. Volgens het Egyptische leger vecht het nog steeds tegen elementen van Islamitische Staat in het noorden van de Sinaï.

Het regime zal in de aanloop naar de Afrika Cup grote druk uitoefenen op de spelers van het Egyptische team om te winnen, voorspelt journalist Eskandar. „Als dat lukt zal de overwinning worden toegeschreven aan president Sisi.”

    • Emma van der Zalm