Foto Isabel Schiffler

Piaf! Piaf! Piaf! ‘Nee, ik ben haar niet!’

Zaz Ze werd geroemd door Aznavour, en ze brak door met ‘Je veux’. Volgende maand treedt Zaz op in Nederland. „Net als Piaf heb ik een grote bek.”

Als de naam van Charles Aznavour valt, is ze voor het eerst in het gesprek even stil. De Franse chansonnière Zaz (38) werkte voor haar album Paris, met remakes van klassiekers over Parijs, nauw samen met de onlangs overleden vader van het Franse lied. Samen namen ze zijn ‘J’aime Paris au mois de mai’ op.

„Naast hem voelde ik me een heel klein meisje dat niets wist, alsof hij mijn grootvader was”, zegt ze bij een glas rode wijn in het noorden van Parijs op de dag van het verschijnen van haar nieuwste album, Effet Miroir. „Altijd grapjes: ZAZnavour noemde hij ons samen. Hij gaf me tips, dat ik me niets van kritiek moest aantrekken en dat ik absoluut Engels moest leren als ik internationaal succes wilde hebben.”

Niet dat ze dat gedaan heeft („Ik probeer correct Frans te praten en dat vind ik al niet erg makkelijk”), maar de ontmoeting heeft grote indruk gemaakt. Zijn „jeugdigheid” en „levenskracht” vooral. „Hij en ook Quincy Jones [medeproducer van Zaz’ album Paris], zijn mensen die een enorme carrière hebben gehad maar altijd stralende kinderen zijn gebleven, overlopend van nieuwsgierigheid en nieuwe plannen. Negentig jaar oud en dan nog zo’n passie voor muziek en nieuwe ontmoetingen.”

In interviews vergeleek Aznavour haar met de grote Édith Piaf. Dat had ze vaker gehoord, zeker nadat ze voor haar eerste album Piafs ‘Dans ma rue’ opnam. „Toen anderen dat zeiden, irriteerde me dat. Je bent jezelf, niemand anders. Niemand lijkt op Piaf en ik heb zeker niet de stem van Piaf.” Maar toen Aznavour ermee kwam vond ze dat juist „flatterend”: „Hij heeft Piaf gekend. Wat hij bedoelde is dat ik populair ben in de letterlijke betekenis van het woord: volks. Net als Piaf heb ik altijd een grote bek en versta ik de kunst om mezelf in de nesten te werken. Dat is soms onhandig, je maakt er geen vrienden mee. Maar zo ben ik. Ik hou ervan om alles te betwisten.”

Zaz zingt samen met Charles Aznavour ‘J’aime Paris au mois de mai’.

Niet veel muziekcarrières zullen begonnen zijn met een vacature op internet. Die van Isabelle Geffroy, zoals ze voluit heet, wel. „Componist zoekt zangeres met lage en schorre stem”, las ze in 2007, toen haar carrière maar niet op stoom wilde komen.

Ze had in Tours het conservatorium gedaan, opgetreden met een latin-rockband en een tijdje in Baskenland met een rondreizende folkgroep meegespeeld. In Parijs zong ze in pianobars en cabarets, waar ze „omdat toeristen dat nu eenmaal willen” voor het eerst het Franse chanson probeerde. Ze had net ontslag genomen toen ze die advertentie las. Om toch nog wat geld te verdienen speelde ze met vrienden op straat in Montmartre.

Kerredine Soltani, een jonge producent uit de Parijse banlieue die de vacature geplaatst had, nodigde haar uit voor een auditie. Uit driehonderd belangstellenden koos hij haar om het album mee te maken dat hij in gedachten had. „Ik kreeg een cheque van 10.000 euro”, vertelt Zaz met nog altijd een blik van ongeloof. „Kon ik eindelijk mijn acht maanden achterstallige huur betalen.” Maar toen de Franse radio het door Soltani geschreven ‘Je veux’ begon te draaien, begon het pas echt. Het aanstekelijke en zeer Franse swing manouche-deuntje met een politieke boodschap tegen de consumptiemaatschappij werd een grote hit, in Frankrijk en vooral ook daarbuiten.

Terwijl de Franse populaire muziek met elektronica en hiphop behoorlijk gemoderniseerd is, pasten de meer traditionele klanken van Zaz in het buitenland direct in een herkenbare traditie. Wat ze maakt is „retro-sound” en „een beetje conservatief”, verklaarde een Zwitserse krant haar succes: passend dus bij het imago van het oude Frankrijk.

Vorig jaar oktober overleed Charles Aznavour. Lees ook: Grootse zanger van hartverscheurende chansons

„Als mensen aan Franse muziek denken, dan denken ze toch meestal aan het chanson van de jaren zestig, zeventig”, zegt ze er zelf over. „En natuurlijk het romantische. Ik blèrde als een grietje van de straat en ik ben ontdekt toen ik daadwerkelijk op straat zong. Sommige mensen denken zelfs dat ik op straat leefde, wat echt niet zo is. Dat vindt men vast typisch Frans.”

Een beetje punk

Het is koud, maar Zaz stond erop buiten af te spreken om te kunnen roken. De rauwe stem moet tenslotte gevoed worden. En op het hotelterras bij een in onbruik geraakte spoorlijn wordt ze niet zo snel herkend.

„Het was echt gestoord”, vertelt ze over haar doorbraak. „Ik wist als kind al dat ik beroemd zou worden. Daar droomde ik mijn hele leven van en ik geloofde er in. Maar het is onwezenlijk als zo’n droom dan waarheid wordt. Het verandert alles maar ook niets. Iedereen wil iets van je. De reacties waren heel heftig.”

Dat had ook iets te maken met de antikapitalistische tekst van haar hit. Daardoor werd ze in gepolariseerd Frankrijk naar eigen zeggen meteen „in een hokje” geplaatst. „Geef je mij een suite in het Ritz, ik wil het niet!/ Geef me juwelen van Chanel, ik wil ze niet!” zingt ze in ‘Je veux’. „Ik wil liefde, geluk, een goed humeur/ Je geld maakt me niet gelukkig/ Ik wil creperen met de hand op het hart.

Het lijkt een paradox dat je met zo’n tekst zoveel geld verdient, zegt ze. „Ik heb het niet zelf geschreven, maar ik ben het wel: ik had een tijdje bij dat cabaret gewerkt, maar ben opeens vertrokken omdat ik vond dat ik het mezelf niet meer moest aandoen. Ik wist niet hoe ik de huur zou betalen, maar ik wist dat je niet iets tegen je zin moest doen. Werk is niet het belangrijkste in het leven. Maar het is heus niet zo dat ik op geld spuug”, zegt ze verwijzend naar alle goede doelen die ze heeft opgezet.

Foto’s Isabel Schiffler/Getty Images
Zaz, buergerlich Isabelle Geffroy - die franzoesische Nouvelle-Chanson-Saengerin und Liedtexterin live beim A Summer´s Tale Open Air Festival 2015: Premiere des Festivals in der Lueneburger Heide, Luhmuehlen am 07.08.2015. KEINE PERSOENLICHKEITSRECHTE VORHANDEN, NUR FUER REDAKTIONELLE VERWENDUNG, KEINE WERBUNG. KEINE WEITERGABE AN DRITTE
Isabel Schiffler
Foto’s Isabel Schiffler

Dat zei ze ook toen ze in 2014 bij linksdraaiend Frankrijk onder vuur kwam te liggen toen ze in Parijs voor 40.000 euro een half uur had opgetreden voor personeel van een verzekeringsmaatschappij. Het meer conservatieve deel van de natie noemde haar vanwege haar excentrieke kledingstijl, haar piercing in de wang en haar steun voor een ecologischer samenleving juist een punk à chien: een anarchistische punker met hond zoals je die in steden op straat ziet leven.

„Mensen dachten dat ik niet eerlijk was, dat ik een marketingproduct was. Maar nu kennen ze me beter, hoop ik. Ze zien dat ik niet echt veranderd ben. Ik ben misschien wel een beetje punk, want ik heb geen filter, neem geen blad voor de mond. Maar een hond heb ik nooit gehad. En zo’n uitspraak is toch beledigend voor clochards?”

Alle stijlen tegelijk

Van haar eerste album, Zaz, verkocht ze in Frankrijk een miljoen exemplaren en, ongewoon dus, bijna evenveel in het buitenland. Drie jaar later volgde naar hetzelfde muzikale recept Recto Verso. Het nieuwe Effet Miroir is haar „meest persoonlijke” album, zegt ze. Ze was meer betrokken bij de productie en schreef meerdere eigen nummers. Het resultaat is ietwat eclectisch: van een popballade als ‘Demain c’est toi’ (over het kind dat ze graag zou willen), het Manu Chao-achtige ‘Qué Vendrá’ tot rock en supermarktmuzak.

Luister hier het nieuwe album ‘Effet Mirroir’ van Zaz.

Kon ze niet kiezen? „Ik had zin om al die stijlen tegelijk te doen. Ik heb niet één stijl, ik hou overal van en nee, ik heb geen zin om te veranderen of te kiezen. Op de eerste twee albums heb ik zelf niet zoveel invloed gehad. Toen dacht ik: er zijn allemaal mensen die het beter weten dan ik. Het derde album is vooral uit enthousiasme voor Parijs ontstaan. Nu wilde ik me overal mee bemoeien.”

Daarom ook de titel Effet Miroir: ‘spiegeleffect’, ofwel, hoe anderen naar je kijken. „Men verwacht van mij misschien nog meer swing manouche en het zou jammer zijn als ik fans zou verliezen. Maar ik moet er plezier in blijven houden. Misschien is het pretentieus, maar als ik er plezier in heb, dan zie ik niet waarom anderen dat niet zouden hebben.”

In februari begint ze een Europese tour die haar ook naar Amsterdam brengt. Daarna begint mogelijk een nieuw avontuur: film. Nooit wilde ze vergeleken worden met Piaf, ze zei het net zelf nog. Maar toen filmmaker Thomas Langmann haar benaderde met de vraag of ze Piaf wilde spelen, verraste ze zichzelf door ja te zeggen. „Piaf, Piaf, Piaf – ik ben het niet! Mensen moeten er mee ophouden, dacht ik. Maar na alle verhalen van Charles ben ik haar biografie gaan lezen en dacht ik opeens: ach, waarom ook niet. Ik ben inmiddels genoeg mezelf toch?”

Zaz staat dinsdag 12 februari in AFAS Live, Amsterdam.
    • Peter Vermaas