Opnieuw verhoogt farmaceut de prijs van een weesgeneesmiddel

Medicijnproducent Novartis maakt gebruik van de regels rondom geneesmiddelen tegen zeldzame ziektes en biedt een kankermedicijn aan voor ruim vijf keer de oude prijs.

Koen van Weel/ANP

Novartis heeft een gepatenteerd middel tegen kanker meer dan vijf keer duurder gemaakt sinds de medicijnproducent het liet registreren als weesgeneesmiddel. Dat meldt het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) woensdag. Zo maakt opnieuw een farmaceut gebruik van de regels rondom medicijnen tegen zeldzame ziektes om extra winst te maken.

Die regelgeving voor weesgeneesmiddelen is ooit bedacht om farmaceuten ertoe te bewegen ook voor weinig voorkomende aandoeningen medicijnen te ontwikkelen. In de praktijk leidt de monopoliepositie die de farmaceuten door de wetgeving krijgen er toe dat ze de prijs kunnen verhogen.

20.000 euro per infuus

In het geval van Novartis gaat het om het middel lutetium-octreotaat, een medicijn dat in de jaren 80 en 90 werd ontwikkeld in het Erasmus Medisch Centrum onder leiding van toenmalig hoogleraar nucleaire geneeskunde Eric Krenning. Krenning verkocht het middel in 2010 aan de Franse farmaceut AAA, dat het liet testen. Toen het inderdaad effectiever bleek dan andere middelen, kreeg het medicijn zowel in de Verenigde Staten als in de Europese Unie de “weesstatus” toegekend. Hierdoor verkreeg de farmaceut in de EU tien en in de VS zeven jaar lang een monopoliepositie.

In 2018 kocht de Zwitserse farmagigant Novartis de kleinere Franse collega op, waarna het bekendmaakte dat het medicijn 20.000 euro per infuus gaat kosten, plus 2.500 euro transportkosten. Het Erasmus MC en het UMC Utrecht boden dezelfde behandeling aan voor zo’n 4.000 euro per infuus. Meer dan vijf keer minder. In reactie op vragen van de NOS stelt Novartis de prijs van het medicijn gebaseerd te hebben “op de waarde ervan voor patiënten”. Ook hebben “de gedane investeringen om het geneesmiddel geregistreerd en wereldwijd beschikbaar te krijgen” naar eigen zeggen bijgedragen aan de prijsbepaling.

Lees ook: Het ziekenhuis durft nu de strijd aan met de farmaceut

‘Magistrale bereiding’

Nu mogen ziekenhuizen en apothekers het geneesmiddel ook zelf nog blijven maken, als ze dat in zeer kleine hoeveelheden doen. De vrees is vaak dat de farmaceut die over het patent beschikt een rechtszaak aanspant ondanks dat dit soort “magistrale bereiding” legaal is.

Omdat een rechtsgang veel tijd, geld en mankracht kost, produceren ziekenhuizen en apothekers vaak niet zelf de middelen. In april werd duidelijk dat het AMC dit voor het eerst wel had aangedurfd in een poging de kosten voor patiënten met een zeldzame stofwisselingsziekte te drukken.

Bereiding voor een klein aantal patiënten vereist echter het gebruik van producten van hoge kwaliteit en farmaceut AAA (en daarmee Novartis) kocht in 2016 het bedrijf op dat, volgens haar eigen website, de enige lutetium-leverancier ter wereld is die volledig volgens de “good manufacturing practice”-voorschriften werkt. Dit zou betekenen dat Novartis eigenaar is van de enige leverancier van wie ziekenhuizen het essentiële lutetium mogen inkopen. Volgens een woordvoerder van Novartis zal AAA echter gewoon lutetium blijven leveren aan ziekenhuizen die het geneesmiddel zelf willen maken.

Correctie (15 januari 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond dat voor weesgeneesmiddelen in de VS tien en in de EU zeven jaar marktexclusiviteit geldt. Dit is onjuist: in de VS geldt zeven en in de EU tien jaar. Ook is het artikel na publicatie aangevuld met een uitgebreidere reactie van Novartis.