In links Duitsland valt het scheldwoord ‘nazi’ al erg snel

Politiek geweld

Na aanval op AfD-politicus Frank Magnitz komt een debat los over harde taal.

Het lokale kantoor van de AfD in het Oost-Duitse Döbeln na een explosie eind vorige week
Het lokale kantoor van de AfD in het Oost-Duitse Döbeln na een explosie eind vorige week Foto Matthias Rietschel/Reuters

De ernstige mishandeling van een politicus van de AfD, maandagavond op straat in het centrum van Bremen, heeft in Duitsland niet alleen geleid tot scherpe veroordelingen. De gewelddaad heeft ook een proces van bezinning in gang gezet, over agressief taalgebruik in politieke discussies en de omgang met de AfD.

Wat er maandag om 17.20 in Bremen precies gebeurd is, wie de daders zijn en of er een politiek motief was voor de aanval, wordt nog onderzocht. Maar zeker is dat de 66-jarige Frank Magnitz, voorzitter van de AfD in Bremen en lid van de Bondsdag, na de mishandeling buiten bewustzijn en met een grote wond in zijn voorhoofd, door twee bouwvakkers op straat werd aangetroffen en naar het ziekenhuis gebracht.

Op videobeelden van beveiligingscamera’s is volgens de politie te zien dat twee mannen Magnitz van achteren naderen, een derde loopt achter hen. Eén van de onbekenden zou Magnitz hebben geslagen, waarna hij viel. Daarop vluchtte het trio. Een houten lat, waarmee volgens de AfD geslagen zou zijn, is op de video niet te zien. Justitie gaat ervan uit dat de verwondingen alleen door de val ontstaan zijn.

Of de drie, die nog gezocht worden, op de beelden herkenbaar zijn wilde de politie niet zeggen. Hoewel de top van de AfD sprak van een moordaanslag, zegt Magnitz zelf dat hij niet uitsluit dat hij het slachtoffer van een roofoverval is geworden, ook al lijkt hem dat onwaarschijnlijk. Hij heeft het ziekenhuis woensdag weer verlaten.

Politici van alle partijen veroordeelden de aanval scherp. President Steinmeier schreef in een brief aan Magnitz dat iedere vorm van geweld tegen een volksvertegenwoordiger „een aanval op onze rechtsstaat” is. Democratie heeft een strijd met argumenten nodig, ook als die soms scherp zijn, aldus Steinmeier. „Maar politiek geweld, ongeacht van welke kant, mogen we nooit toelaten.”

Niet alleen argumenten

Politiek geweld komt in Duitsland regelmatig voor, zowel uit extreemlinkse als extreemrechtse hoek. En politieke debatten worden lang niet alleen met argumenten gevoerd.

Zo worden AfD-politici en -aanhangers in Duitsland vaak achteloos ‘nazi’s’ genoemd. De partij heeft zeker radicaal-rechtse aanhangers, leden en ook partijleiders. Maar de hele partij afschilderen als erfgenamen van Hitler, is een zware overdrijving, niet gerechtvaardigd door de feiten.

Discussies kunnen daardoor snel hoog oplopen, bleek vorige week. Een journalist van ZDF, Nicole Diekmann, twitterde bij het begin van het nieuwe jaar „#NazisRaus” – nazi’s opgerot, een leus die vaak gebruikt is als reactie op de extreemrechtse leus Ausländer raus – buitenlanders opgerot.

Diekmann kreeg niet alleen veel verontwaardigde reacties, maar ook de vraag wat voor haar een nazi was. Ze antwoordde daarop met ironie, altijd een moeilijke stijlfiguur op Twitter: iedereen die niet op de Groenen stemt. Daarop werd ze overspoeld door een golf van bedreigingen en verkrachtingsfantasieën. Linkse twitteraars en andere medestanders bedienden zich de dagen daarop ook van de hashtag #nazisraus.

De plek in het Noord-Duitse Bremen waar Magnitz maandag werd aangevallen. Fabian Bimmer/Reuters

Die Grünen-politicus Cem Özdemir kon het op zijn beurt niet laten om zijn scherpe veroordeling van de aanval op Magnitz af maandag af te sluiten met de boodschap: „#nazisraus – maar alleen met de middelen van onze rechtsstaat!”, waarmee hij op zijn minst suggereerde dat het slachtoffer van de aanval een nazi is. Ook in krantencommentaren ging de veroordeling van het geweld soms gepaard met een uithaal naar de AfD.

„Veel linkse mensen schijnen het moeilijk te vinden”, schreef adjunct-hoofdredacteur van Die Zeit Bernd Ulrich, „om achter hun leedwezen geen komma te zetten, geen maar, of anderzijds, maar gewoon een punt.”

De AfD is vaak doelwit van agressie. Vorige week nog was er een bomaanslag op een partijkantoor in het Oost-Duitse Döbeln. Maar ook auto’s van politici worden vernield, in brand gestoken en huizen en kantoren beklad. Politici van andere partijen hebben daar ook mee te maken. Van zowel Beatrix von Storch (AfD) als Michelle Müntefering (SPD) zijn voor hun huis hun auto’s in vlammen opgegaan.

Ten tijde van de vluchtelingencrisis steeg het aantal aanvallen (vooral bedreigingen en vernielingen) tegen politici tot 800 in 2016, volgens de Süddeutsche Zeitung. Voor zover motieven te achterhalen waren, zou in 400 gevallen sprake zijn van extreemrechtse, en in 100 van extreemlinkse daders. In 2015 werd in Keulen de partijloze Henriette Reker, voorstander van het vluchtelingenbeleid van kanselier Merkel, tijdens haar campagne voor het burgemeesterschap levensgevaarlijk gewond toen een man haar met een mes in haar nek stak. Hij zei de overheersing door de islam te willen voorkomen.

Dit stuk is woensdag 9-1 om 15.30 uur geactualiseerd

    • Juurd Eijsvoogel